Της Λίνας Τσιρέκα
ltsireka@makthes.gr

Αν και επί του παρόντος δεν υπάρχουν ακριβή στατιστικά στοιχεία και όλα βασίζονται σε εκτιμήσεις, οι ιδιοκτήτες των ημιυπαίθριων χώρων (οι οποίοι παρανόμως έχουν κλείσει ή έχουν αλλάξει χρήση σε ημιυπόγεια, υπόγεια, γκαράζ, πιλοτές κτλ.), που πανελλαδικά υπολογίζονται σε 1.500.000 και στη Θεσσαλονίκη ξεπερνούν τους 100.000, εμφανίζονται διστακτικοί.
Είναι ενδεικτικό ότι από τις 12 Ιουλίου, οπότε ξεκίνησε η τακτοποίηση των ημιυπαίθριων χώρων, έως τις 14 Ιουλίου μόνο 95 άτομα πλήρωσαν μέσω του ΔΙΑΣ τα πρόστιμα που τους καταλογίστηκαν.
Βαρόμετρο για το υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής αποτελεί ο Σεπτέμβριος, προκειμένου να διαπιστώσει αν η προσέλευση είναι ικανοποιητική.
Σε περίπτωση που διαπιστωθεί ότι η κινητοποίηση του κόσμου είναι ασθενική, το υπουργείο δεν αποκλείεται να ενεργοποιήσει μηχανισμούς ελέγχου, με σκοπό να εξαναγκάσει τους πολίτες να μεταβούν στα κατά τόπους πολεοδομικά γραφεία.
Ο μέχρι στιγμής μικρός αριθμός των δηλώσεων οφείλεται κατά κύριο λόγο στο γεγονός ότι ακόμη δεν έχει ωριμάσει η σκέψη για την αναγκαιότητα του μέτρου, καθώς τόσα χρόνια οι ημιυπαίθριοι χώροι υπήρχαν, χωρίς, στις περισσότερες περιπτώσεις, να εφαρμόζεται στην πράξη ο νόμος περί αυθαιρέτων. Στελέχη του υπουργείου αναμένουν αθρόα προσέλευση στις πολεοδομίες από τις αρχές του φθινοπώρου και συστήνουν να επισπεύσουν οι ενδιαφερόμενοι τις διαδικασίες, ώστε να αποφύγουν την ταλαιπωρία και τις ουρές της τελευταίας στιγμής.

Ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης
Το ΥΠΕΚΑ δεν αποκλείεται να δώσει παράταση λίγων μηνών (αντί για το τέλος του 2010), προκειμένου να ολοκληρωθεί η διαδικασία ένταξης στη ρύθμιση. Το πρόστιμο όσων υποβάλλουν αίτηση θα προσδιορίζεται από το πολεοδομικό γραφείο και θα ζητείται να καταβληθεί μέσω ειδικού εντύπου, που θα αποστέλλεται στον ιδιοκτήτη εντός δύο μηνών το αργότερο από τον έλεγχο του φακέλου του.
“Υπήρξαν καθυστερήσεις μέχρι να ξεκινήσει η υποβολή των αιτήσεων, ωστόσο οι  Έλληνες είναι πάντα της τελευταίας στιγμής. Σταδιακά η προσέλευση θα αυξάνεται, ωστόσο η μέχρι σήμερα τακτοποίηση των ημιυπαίθριων σίγουρα προβληματίζει”, ανέφερε ο αντιπρόεδρος της Ένωσης Φοροτεχνικών Ελεύθερων Επαγγελματιών νομού Θεσσαλονίκης Δημήτριος Δαβελούδης.
“Το μόνο σίγουρο είναι ότι θα δοθεί παράταση για τη ρύθμιση των ημιυπαίθριων χώρων”, υποστήριξε ο πρόεδρος της Ένωσης Φοροτεχνικών Οικονομολόγων Βορείου Ελλάδος (ΕΦΟΒΕ) Γιάννης Τύρης, εκφράζοντας ωστόσο φόβους ότι ο αριθμός των ημιυπαίθριων που δεν θα δηλωθούν θα είναι μεγάλος. “Δυστυχώς δεν είναι λίγοι εκείνοι που σκέπτονται, ‘και ποιος θα μας πιάσει αν δεν προχωρήσουμε στη ρύθμιση;’”, ανέφερε ο κ. Τύρης.
Κύκλοι της αγοράς εκτιμούν ότι δεν αποκλείεται και αυτή τη φορά το υπουργείο Περιβάλλοντος να μην κατορθώσει να φέρει τους ιδιοκτήτες των ημιυπαίθριων χώρων στο ταμείο, θυμίζοντας το παράδειγμα του τέως υπουργού ΠΕΧΩΔΕ Γιώργου Σουφλιά, ο οποίος επίσης δεν κατάφερε να πείσει τους πολίτες να προβούν στην αντίστοιχη ρύθμιση.
Εκπρόσωποι των υπηρεσιών της πολεοδομίας της νομαρχίας Θεσσαλονίκης, οι οποίες διεκπεραιώνουν τους φακέλους, εκτιμούν ότι η λύση της ρύθμισης στην οποία προχώρησε το ΥΠΕΚΑ είναι μονόδρομος.

Το κόστος
Με κόστος που ξεκινά από το 5% και φτάνει στο 15% της αντικειμενικής αξίας θα πραγματοποιηθεί η τακτοποίηση των ημιυπαίθριων, ενώ τα χρήματα από το πρόστιμο θα καταλήξουν σε ειδικό “πράσινο” ταμείο. Για την πρώτη κατοικία εντός σχεδίου πόλης το κόστος τακτοποίησης ισούται με το 5% επί της αντικειμενικής αξίας για τους ημιυπαίθριους έως 25 τ.μ., με το 7% για τους χώρους με εμβαδόν από 25-75 τ.μ. και με το 9% της αντικειμενικής για τους μεγαλύτερους χώρους.
Για τις κατοικίες εκτός σχεδίου το αντίστοιχο κόστος ισούται με το 6%, το 8% και το 10% της αντικειμενικής αξίας ανάλογα με το εμβαδόν.
Υψηλότερες θα είναι οι χρεώσεις για τα ακίνητα άλλης χρήσης και θα ξεκινούν από το 7,5% και θα φτάνουν έως το 15%.
Μέσα σε μία πενταετία θα ελεγχθούν όλα τα κτίρια, μέσω και των ενεργειακών επιθεωρητών, ενώ για τις νέες οικοδομές ο έλεγχος θα γίνει μέσα από την υποχρεωτική ηλεκτρονική ταυτότητα του κτηρίου.

Οι ημιυπαίθριοι σε αριθμούς
- Σε 1.500.000 υπολογίζονται τα κτίρια που διαθέτουν κλειστούς ημιυπαίθριους χώρους.
- Σε περισσότερα από 10.000.000 τ.μ. υπολογίζεται η επιφάνεια των κλειστών ημιυπαίθριων χώρων.
- Σχεδόν 9 στα 10 διαμερίσματα έχουν κλειστό ημιυπαίθριο.
- Πάνω από 2 δισ. ευρώ ήταν ο στόχος της προηγούμενης κυβέρνησης από την είσπραξη του προστίμου τακτοποίησης με πληρωμή του 10% της αντικειμενικής αξίας του χώρου.
- Σε κάθε διαμέρισμα ο ημιυπαίθριος χώρος αντιστοιχεί περίπου στο 15%-20% του εμβαδού του ακινήτου. Όπως αναφέρουν εργολάβοι, οι ημιυπαίθριοι βρίσκονται μέσα από τα δοκάρια των μπαλκονιών και έχουν μόνο μία από τις έξι πλευρές τους ανοιχτή. Ωστόσο, ο νόμος επιτρέπει να διαμορφωθεί σε αυτήν ένα τοιχίο ύψους 0,80-1 μέτρο, κάτι που εκμεταλλεύονται μηχανικοί, εργολάβοι και ιδιοκτήτες του ακινήτου και συνήθως τοποθετούν στο υπόλοιπο άνοιγμα ένα παράθυρο, με αποτέλεσμα να κλείνει εντελώς ο χώρος.


Η διαδικασία για να δηλωθεί ο ημιυπαίθριος

Ο ιδιοκτήτης υποβάλλει αίτηση στην πολεοδομική υπηρεσία με συνημμένα:
- Υπεύθυνη δήλωση ιδιοκτήτη εις διπλούν.
- Παράβολο 250 ευρώ (ένα για το σύνολο των ημιυπαίθριων αυτοτελούς ιδιοκτησίας) ή 350 ευρώ (ένα για το σύνολο των λοιπών χώρων πλην η/υ αυτοτελούς ιδιοκτησίας) από δημόσιο ταμείο.
- Τεχνική έκθεση μηχανικού και παραστατικό αμοιβής μηχανικού, όπως αυτή προκύπτει σύμφωνα με τον κώδικα ελάχιστων αμοιβών του ΤΕΕ, με συνημμένα: οικοδομική άδεια, τοπογραφικό, κάτοψη ορόφου με επισήμανση της επιφάνειας που άλλαξε χρήση.
- Στην αίτηση του ιδιοκτήτη (αντίγραφο της οποίας επιστρέφεται στον ενδιαφερόμενο και καταγράφονται τυχόν ελλείψεις στον πίνακα που εικονίζεται στο πίσω μέρος της αίτησης) τίθεται η σφραγίδα καταχώρισης. Αφού διαπιστωθεί η πληρότητα, τίθεται στο έντυπο της αίτησης (που προσκομίζει ο ενδιαφερόμενος) η σφραγίδα πληρότητας.
- Η πολεοδομία με οίκοθεν αλληλογραφία ενημερώνει τις συναρμόδιες υπηρεσίες (ΔΟΥ, ΙΚΑ, τμήμα έκδοσης αδειών, τμήμα ελέγχου κατασκευών κτλ.), ώστε να ανασταλούν τυχόν κυρώσεις και ήδη επιβληθέντα πρόστιμα, όπως προβλέπεται από την παράγραφο 6 του άρθρου 6 του ν. 3843/2010. Μετά τη διαπίστωση της πληρότητας και σε διάστημα το πολύ 60 ημερών αποστέλλεται στον ενδιαφερόμενο το έντυπο υπολογισμού εισφοράς, όπου θα φαίνονται τόσο το ποσό του ειδικού προστίμου που καταβάλλεται εφάπαξ με την έκπτωση του 10% όσο και το ποσό της πρώτης δόσης. Ο ενδιαφερόμενος, αφού καταβάλει τα οφειλόμενα ποσά, προσκομίζει τα διπλότυπα στην πολεοδομική υπηρεσία. Αυτά καταγράφονται στο Ειδικό Βιβλίο Καταχώρισης και στο έντυπο της αίτησης του ιδιοκτήτη και τίθεται η σφραγίδα περαίωσης της διαδικασίας.

Πού μπορεί να πληρωθεί το πρόστιμο
Για την καταβολή του προστίμου οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προσέρχονται σε συμβεβλημένες τράπεζες, προσκομίζοντας το έντυπο υπολογισμού του ειδικού προστίμου που θα έχουν πάρει συμπληρωμένο από την πολεοδομική υπηρεσία με επικολλημένο τον κωδικό πληρωμής. Με αυτό το έντυπο μπορούν να πληρώσουν στις εξής τράπεζες (μέσω του ΔΙΑΣ): Τράπεζα Πειραιώς, Millennium Bank, Aspis Bank, Τράπεζα Κύπρου, Emporiki Bank, Αγροτική Τράπεζα, Alpha Bank, Attica Bank, EFG Eurobank, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Γενική Τράπεζα, HSBC, Probank, Marfin-Egnatia Bank, Proton Bank AE, Πανελλήνια Τράπεζα, Citibank, Ενωση Συνεταιριστικών Τραπεζών Ελλάδος (Αχαϊκή Συνεταιριστική Τράπεζα, Συνεταιριστική Τράπεζα Δωδεκανήσου, Συνεταιριστική Τράπεζα Πελοποννήσου, Συνεταιριστική Τράπεζα Χανίων, Συνεταιριστική Τράπεζα Καρδίτσας, Παγκρήτια Συνεταιριστική Τράπεζα, Συνεταιριστική Τράπεζα Ηπείρου, Συνεταιριστική Τράπεζα Ευβοίας), καθώς και στο Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο Ελλάδος και στα Ελληνικά Ταχυδρομεία (ΕΛΤΑ).

5 ερωτήσεις - απαντήσεις για τους ημιυπαίθριους

1. Με το νέο νομοσχέδιο οι ημιυπαίθριοι παύουν να είναι παράνομοι;
Το υπουργείο Περιβάλλοντος δεν θέτει ζήτημα νομιμοποίησης ημιυπαίθριων, δίνει όμως τη δυνατότητα διατήρησης για τα επόμενα σαράντα χρόνια δηλούμενων χώρων (π.χ. ημιυπαίθριοι) με αυθαίρετες υπερβάσεις δόμησης και αλλαγές χρήσης μετά τη σχετική πληρωμή προστίμου πράσινης χρήσης και διατήρησης.

2. Μπορώ να μεταβιβάσω τον τακτοποιημένο ημιυπαίθριο;
Ναι, αλλά στο συμβόλαιο θα πρέπει να αναφέρεται ότι ο χώρος αυτός έχει ρυθμιστεί.

3. Για τους χώρους που τακτοποίησα ενδέχεται να πληρώσω επιπρόσθετες εισφορές;
Όχι. Για τους χώρους αυτούς δεν οφείλονται αναδρομικά οποιοιδήποτε φόροι για μεταβιβάσεις του ακινήτου, εισφορές φορέων κοινωνικής ασφάλισης ή άλλες επιβαρύνσεις για την αλλαγή χρήσης που έχει συντελεστεί.

4. Τι επιπτώσεις υπάρχουν σε περίπτωση που δεν προβώ σε τακτοποίηση;
Σύμφωνα με το υπουργείο, θα διεξαχθεί εντατικός έλεγχος και σε περίπτωση εντοπισμού ημιυπαίθριων που δεν έχουν υπαχθεί στις ρυθμίσεις θα επιβάλλονται αυστηρές κυρώσεις, οι οποίες έχουν ως εξής:
Πρόστιμο ανέγερσης σε ποσοστό 30% επί της αξίας του αυθαιρέτου, βάσει της επιφάνειας του αυθαιρέτου επί την τιμή ζώνης.
Πρόστιμο διατήρησης σε ποσοστό 5% επί της αξίας του αυθαιρέτου, βάσει της επιφάνειας του αυθαιρέτου επί την τιμή ζώνης. Επιβάλλεται για κάθε έτος διατήρησής του από τη μετατροπή της χρήσης του χώρου μέχρι την κατεδάφιση των κατασκευών με τις οποίες ο χώρος άλλαξε χρήση ή την έκδοση ή αναθεώρηση οικοδομικής άδειας.

5. Τι ισχύει αν έχω τακτοποιήσει τον ημιυπαίθριο σύμφωνα με τις ρυθμίσεις Σουφλιά;
Η συγκεκριμένη κατηγορία πολιτών δεν αντιμετωπίζει κανένα νομικό πρόβλημα και επιτρέπεται η σύνδεση των κτιρίων με τα δίκτυα κοινής ωφέλειας. Παράλληλα, οι ιδιοκτήτες που μέχρι τις 29/10/2009 (οπότε ανεστάλη η εφαρμογή των ρυθμίσεων Σουφλιά) είτε υπέβαλαν αίτηση είτε υπέβαλαν αίτηση και κατέβαλαν μέρος της εισφοράς μπορούν να υποβάλουν νέα αίτηση. Όσον αφορά το παράβολο που έχουν ήδη καταθέσει, υποκαθιστά το προβλεπόμενο στο νομοσχέδιο Μπιρμπίλη παράβολο.

Αλλαγές ζητά η ΠΟΜΙΔΑ
Εξι αλλαγές στον νόμο για τους ημιυπαίθριους προτείνει η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων (ΠΟΜΙΔΑ) χαρακτηρίζοντάς τες αναγκαίες.
Η ΠΟΜΙΔΑ σημειώνει ότι, με εξαίρεση το χαμηλό κόστος του προστίμου των μικρών ημιυπαίθριων, τη ρύθμιση καθιστούν ασύμφορη και ανεφάρμοστη για τις μεγάλες μάζες των ενδιαφερομένων τα εξής έξι συστημικά λάθη:
1. Να μην είναι η λύση προσωρινού χαρακτήρα (40 έτη) αλλά μόνιμου, όπως η προηγούμενη.
2. Για τον υπολογισμό του προστίμου να καταργηθεί ο αυξητικός συντελεστής βάσει του μεγέθους κάθε χώρου, ο οποίος καθιστά τη ρύθμιση ασύμφορη και απρόσιτη ακριβώς σε εκείνους που θα ήθελαν να δηλώσουν χώρους μεγάλου εμβαδού, οι οποίοι συνεπώς θα είναι υπόχρεοι να καταβάλουν τα μεγαλύτερα ποσά προστίμων.
3. Να προστεθεί μειωτικός συντελεστής προστίμου 0,60 για τους υπόγειους χώρους, όπως προβλέπεται και στο σύστημα αντικειμενικών αξιών.
4. Να προστεθεί μειωτικός συντελεστής παλαιότητας τουλάχιστον 0,80 για τους παλαιότερους χώρους μέχρι 31.12.2003, για τους οποίους το πρόστιμο ήταν τότε σημαντικά χαμηλότερο.
5. Να υπάρξει δυνατότητα μείωσης της ανά ιδιοκτησία αμοιβής μηχανικού που αναλαμβάνει πολλές δηλώσεις στο ίδιο κτίριο, ώστε να διευκολύνει τους διαχειριστές πολυκατοικιών να τις αναθέτουν μαζικά σε έναν μηχανικό με όρους επωφελέστερους για όλους.
6. Να νομοθετηθεί η δυνατότητα ταυτόχρονης δήλωσης διαφόρων μικροπαραβάσεων αυθαιρέτων, ώστε οι ενδιαφερόμενοι πολίτες να ρυθμίσουν όλες τις εκκρεμότητες και να μην έχουν σήμερα τον φόβο στοχοποίησής τους από τις αρμόδιες αρχές και υπηρεσίες.