Της Μαρίας Τερζούδη

Αλβανός στην καταγωγή, ήρθε στην Ελλάδα σε ηλικία 8 ετών μετά τον θάνατο των γονιών του σε τροχαίο. “Μια θεία μου ήταν παντρεμένη με Έλληνα στην Καστοριά. Δεν μου είπε τίποτα για τον θάνατο των γονιών μου και με πήρε μαζί της. Μάλωναν συχνά με τον άντρα της εξαιτίας μου και έφυγα”, λέει. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα ο Βασίλης πέρασε από το “Χαμόγελο του παιδιού”, το “Παπάφειο”, την οργάνωση “Άρσις”. Δεν έμεινε πουθενά. “Μας χρησιμοποιούσαν, δεν μας φερόντουσαν καλά, δεν υπήρχε κατανόηση. Ορισμένοι μας αντιμετώπιζαν σαν ζώα, άλλοι έδιναν απλώς ένα πιάτο φαΐ. Κανείς δεν γίνεται μάνα και πατέρας, το περνάω κάθε μέρα αυτό”. Σε ηλικία 10 ετών ο Βασίλης ζητιάνευε στα φανάρια και κοιμόταν στον δρόμο. Ένας Έλληνας ενδιαφέρθηκε, τον πήρε για λίγο στο σπίτι του, τον βάφτισε και του έδωσε το σημερινό του όνομα, αλλά στα 15 του ο Βασίλης φυλακίστηκε για χρήση ναρκωτικών και στη συνέχεια για χρέος 3.500 ευρώ προς το δημόσιο. Συνολικά, τρεισήμισι χρόνια στις φυλακές του Βόλου και των Διαβατών, από όπου αποφυλακίστηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο. Από το σχολείο της φυλακής κατάφερε να πάρει και απολυτήριο δημοτικού. “Αν κλέψεις ένα κουλούρι, πας φυλακή. Αν κλέψεις ολόκληρο τον φούρνο, είσαι αθώος”, λέει.

“Όταν είσαι φυλακισμένος, το σώμα σου είναι μέσα στη φυλακή, αλλά το μυαλό σου ταξιδεύει. Είναι δύσκολα, ειδικά όταν δεν έχεις κανέναν να σε στηρίζει. Πολλοί ερχόντουσαν στην φυλακή, από συλλόγους και υπηρεσίες, μας υπόσχονταν πράγματα, αλλά δεν έκαναν τίποτα. Ερχόντουσαν για καφέ και τσιγάρο. Μας κορόιδευαν. Δεν υπάρχει προστασία ανηλίκων, η κοινωνία δεν μπορεί να μας στηρίξει. Τι μπορώ να κάνω εγώ; Θέλεις να πάω να κλέψω;”. Εύκολο, ωστόσο, είναι να βρει κανείς ναρκωτικά. “Οι φυλακές είναι γεμάτες, έχει ό,τι θέλεις. Ποιος τα περνά; Συνήθως ο υπάλληλος”.

Μετά την αποφυλάκισή του ο Βασίλης εύχεται να βρει δουλειά. Μια οποιαδήποτε δουλειά για τα βασικά του έξοδα. “Βγαίνεις από τη φυλακή και δεν έχεις κανέναν, δεν έχεις πού να μείνεις, δεν έχεις να φας. Το μόνο εύκολο είναι να ξαναμπλέξεις. Πολλοί δεν έχουν κανένα στήριγμα και ξαναγυρίζουν στη φυλακή”.

Ευχάριστη ανάμνησή του, το λογοτεχνικό εργαστήρι του συλλόγου εκπαιδευτικών “Ελλήνιον” στη φυλακή ανηλίκων, μια ευκαιρία για παιδιά να ξεφύγουν, να έρθουν σε επαφή με τον λόγο και την ποίηση, να ταξιδέψουν. “Μας άρεσαν τα μαθήματα αυτά, τα περιμέναμε”, λέει και υπενθυμίζει το “ευχαριστώ” που χρωστά σʼ αυτούς που τον βοήθησαν.


ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

“Υπάρχουν πολλοί που προμηθεύονται ναρκωτικά μέσα στις φυλακές. Είναι βέβαιο ότι στις φυλακές υπάρχουν ναρκωτικά. Ο καθένας βγάζει τα συμπεράσματά του. Άλλωστε, το γεγονός ότι η ζήτηση είναι αυξημένη συντηρεί το φαινόμενο”, αναφέρει ο πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης Μανόλης Λαμτζίδης. Όσο για την επανένταξη, υποστηρίζει ότι απαιτείται μέριμνα της πολιτείας, ειδικά προγράμματα και προσωπικό, των οποίων η αποτελεσματικότητα και το έργο να ελέγχεται. “Πάνω απʼ όλα”, τονίζει, “πρέπει να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των εργοδοτών, μικρών και μεγάλων, στους αποφυλακισμένους παίρνοντας τα κατάλληλα μέτρα”. Σύμφωνα με τον κ. Λαμτζίδη η γενικότερη κατάσταση που επικρατεί στη δικαστική φυλακή Θεσσαλονίκης χαρακτηρίζεται κάτω του μετρίου, πράγμα που αναδεικνύει την επείγουσα ανάγκη μεταρρύθμισης του σωφρονιστικού συστήματος. “Αν δεν γίνει η μεταρρύθμιση αυτή, θα έρθουμε αντιμέτωποι με πρωτόγνωρες καταστάσεις”, καταλήγει.

ΕΥΘΥΝΕΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΩΝ

“Δεν υπάρχει φυλακή όπου δεν υπάρχουν ναρκωτικά”, αναφέρει ο Κώστας Αναστασίου, μέλος της ένωσης υπαλλήλων δικαστικής φυλακής Θεσσαλονίκης και του δ.σ. της πανελλήνιας ομοσπονδίας σωφρονιστικών υπαλλήλων. Όπως τονίζει, οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι είναι αυτοί που αγωνίζονται και θέλουν περισσότερο από όλους να “καθαρίσει” ο χώρος των φυλακών από τα ναρκωτικά. Ωστόσο, οι κρατούμενοι βρίσκουν συνεχώς καινούργιους τρόπους να μεταφέρουν ναρκωτικά, οι οποίοι τις περισσότερες φορές δεν μπορούν να προβλεφθούν. Ενδεικτικά είναι τα περιστατικά που έχουν καταγραφεί για μεταφορά ναρκωτικών ουσιών μέσα σε καρβέλια ψωμιού, σε θήκη από δόντι, στο στομάχι του κρατούμενου. “Στο μέτρο που μπορούμε και παρά τις τραγικές ελλείψεις που αντιμετωπίζουμε, κάνουμε ό,τι είναι δυνατό. Ωστόσο δεν ζούμε σε κοινωνία αγγέλων. Υπάρχουν περιπτώσεις επίορκων σωφρονιστικών υπαλλήλων, αλλά το ποσοστό είναι πολύ μικρό”, λέει. Λίγα χρόνια πριν στη δικαστική φυλακή Θεσσαλονίκης αντιμετώπιζε σημαντική έλλειψη προσωπικού, καθώς παρέμεναν κενές περίπου οι μισές οργανικές θέσεις. Σήμερα η κατάσταση έχει βελτιωθεί, αλλά όχι όσον αφορά τον τεχνολογικό εξοπλισμό και το ειδικό επιστημονικό προσωπικό, ενώ στις εγκαταστάσεις της φυλακής ο αριθμός των κρατουμένων αγγίζει το διπλάσιο του προβλεπόμενου.


ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΓΚΛΕΙΣΜΟΥ

“Η επανένταξη στο κοινωνικό σύνολο μετά τη φυλακή είναι πολύ δύσκολη”, επισημαίνει ο καθηγητής Ποινικού Δικαίου του ΑΠΘ Νίκος Παρασκευόπουλος. “Αυτό χρειάζεται να το γνωρίζει ο κόσμος ώστε να μην επαναπαύεται στη γνώμη ότι η φυλακή σωφρονίζει και κάνει τους ανθρώπους πιο νομοταγείς. Στην πραγματικότητα με τον εγκλεισμό οι συνθήκες που είναι αναγκαίες για μια νομοταγή ζωή επιδεινώνονται κατά πολύ. Στην περίπτωση που κάποιος είναι εξαρτημένος από ναρκωτικά τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα. Οι συνθήκες της φυλακής επιδεινώνουν ψυχολογικά την κατάσταση των εξαρτημένων. Το ευτύχημα στη χώρα μας είναι ότι τα λεγόμενα στεγνά προγράμματα απεξάρτησης (ΚΕΘΕΑ, Ψυχιατρείο Θεσσαλονίκης, 18άνω) αναπτύσσουν δραστηριότητες στήριξης της επανένταξης των εξαρτημένων και μάλιστα με αποτελεσματικότητα. Επανένταξη σημαίνει επανασύνδεση της οικογένειας και δυνατότητα ένταξης στην αγορά εργασίας, ώστε μόνο μέσω αυτών των δομών μπορεί να γίνει λόγος για επανένταξη”.