Της Φανής Σοβιτσλή

Οι εκτάσεις των πέντε στρατοπέδων, που υπολογίζονται σε περίπου 1.700 στρέμματα (αν αποδεσμευόταν και η έκταση του Γʼ Σώματος Στρατού, οι εκτάσεις πρασίνου θα ξεπερνούσαν τα 2.000 στρμ.), αξιοποιήθηκαν μόνο εν μέρει από τους οικείους δήμους, παρά τις προσδοκίες των κατοίκων πως θα μπορούσαν να απολαύσουν πάρκα με πράσινο και χώρους για πολιτισμό και αθλητισμό.
Το αίτημα για την απόδοση των εκτάσεων αυτών, των τελευταίων ανοικτών χώρων που διαθέτει σήμερα η πόλη, είναι καθολικό από κατοίκους και φορείς, ενώ η ανάγκη για τη δημιουργία χώρων πρασίνου με δέντρα και όχι μόνο με γκαζόν καθίσταται επιτακτική, προκειμένου να φιλτράρονται τα αιωρούμενα σωματίδια. Με λίγα λόγια ένα πάρκο υπερτοπικό με δέντρα και θάμνους θα μπορούσε να συγκρατήσει τους εναέριους ρύπους που απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα και συχνά, σε συνδυασμό με την αύξηση της θερμοκρασίας, μετατρέπουν την πόλη σε θάλαμο αερίων.
Οι εκτάσεις που αποδεσμεύτηκαν τόσο στη δυτική πλευρά της πόλης, όπου βρίσκονται τα τέσσερα στρατόπεδα “Ζιάκα”, “Μεγάλου Αλεξάνδρου”, “Παύλου Μελά” και “Καρατάσιου ”, όσο και στην ανατολική πλευρά, όπου το “Νταλίπη”, δίνουν την ευκαιρία να μεγαλώσει η αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο, που σήμερα είναι μόλις 2-3 τετρ. μ, έναντι των 8-10 τετρ. μ, που αντιστοιχούν σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Τα σχέδια των κατά τόπους δήμων, μετά την εξαγγελία της παραχώρησης των εκτάσεων, που έγινε το 1999, ήταν φιλόδοξα, σε αρκετές περιπτώσεις καινοτόμα, αφού μιλούσαν για πάρκα υπερτοπικής σημασίας, χώρους για αθλοπαιδιές, για πολιτισμό και αθλητισμό. Τέτοιες δράσεις έχουν ανάγκη οι πολίτες της Θεσσαλονίκης και γιʼ αυτό τις στήριξαν και οι εκάστοτε δήμαρχοι και πολλοί φορείς της πόλης, που κλήθηκαν να διατυπώσουν απόψεις επί των σχεδίων.
Αν και η παραχώρησή τους ανακοινώθηκε στους δήμους, πλην της έκτασης του “Νταλίπη”, στην Καλαμαριά, για την οποία το υπουργείο Εθνικής Άμυνα ανακάλεσε την απόφασή του, τα πρώην στρατόπεδα παραμένουν σήμερα στην πλειοψηφία τους αναξιοποίητα, είτε επειδή οι δήμαρχοι ζήτησαν περισσότερα από όσα μπορούσαν να τους δοθούν, είτε επειδή το περίφημο ιδιοκτησιακό καθεστώς παραμένει ασαφές, οπότε η διεκδίκηση σκόνταφτε στα αρμόδια υπουργεία Οικονομικών και Εθνικής Άμυνας, το στρατό ή την Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου.

ΧΑΜΕΝΗ ΕΥΚΑΙΡΙΑ
Επί της ουσίας όμως, από το 1999 μέχρι σήμερα ποτέ δεν υπήρξε ισχυρή πολιτική βούληση να λυθεί το ζήτημα, να παραχωρηθούν δηλαδή οι εκτάσεις στους ΟΤΑ, να χρηματοδοτηθούν οι μελέτες και να γίνουν τα αναγκαία έργα, τα οποία δεν απαιτούν μεγάλα κονδύλια, όπως και άλλα τεχνικά έργα. Από την άλλη, μεγάλη είναι η ευθύνη της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς η αλλαγή φρουράς μετά τις εκλογές στις διοικήσεις των δήμων, στα όρια των οποίων βρίσκονται τα πρώην στρατόπεδα, είχε ως αποτέλεσμα να ακυρώνονται τα αρχικά σχέδια και να συντάσσονται νέα, υποτίθεται βελτιωμένα.
Αντί δηλαδή οι δήμαρχοι να αξιοποιήσουν με τις δυνάμεις τους έστω ένα μέρος των εκτάσεων για τη δημιουργία πάρκων, παιδικών χαρών και χώρων για μαζικό αθλητισμό, αποφάσισαν ότι τα θέλουν όλα ή τίποτε, αγνοώντας ότι τμήμα των εκτάσεων έπρεπε, σύμφωνα με τη νομοθεσία, να διατεθεί για τις ανάγκες του στρατού. Με λίγα λόγια, το όνειρο 400.000 κατοίκων της Δυτικής Θεσσαλονίκης να αποκτήσουν χώρους πρασίνου και άλλες αναγκαίες υποδομές άρχισε να ξεθωριάζει.
Και οι κάτοικοι της Καλαμαριάς, όμως θα περιμένουν για πολύ ακόμη, καθώς τα 180 στρέμματα του “Νταλίπη” δεν είναι στα υπό παραχώρηση, καθώς στο χώρο λειτουργεί σχολή επιτελών του στρατού. “Το έχουμε ξεκαθαρίσει απόλυτα. Δεν θέλουμε όλη την έκταση αλλά μόνο 70 στρέμματα, τα οποία προβλέπει το γενικό πολεοδομικό σχέδιο για τη δημιουργία χώρου στάθμευσης, σχολείου και δημοτικού γηπέδου ποδοσφαίρου”, τονίζει ο δήμαρχος Χριστόδουλος Οικονομίδης, για να προσθέσει ότι η δημοτική αρχή δεν σταματά τη διεκδίκηση, εφόσον τα έργα αυτά δεν θα επηρεάσουν τη λειτουργία της σχολής του στρατού.

Γʼ ΣΩΜΑ ΣΤΡΑΤΟΥ
Πρόκειται για μια έκταση 323 στρεμμάτων, ένα από τα πλέον καθαρά “φιλέτα” στην καρδιά της Θεσσαλονίκης, όπου από τον Ιανουάριο του 2002 στεγάζεται και το πολυεθνικό αρχηγείο του ΝΑΤΟ με εκπροσώπους δέκα χωρών. Η πρώτη συζήτηση για την απόδοση της έκτασης έγινε επί δημαρχίας Σ. Κούβελα και στη συνέχεια το 1996 από τον πρώην δήμαρχο Ν. Κοσμόπουλο. Το αίτημα κατατέθηκε και στον αείμνηστο Ανδρέα Παπανδρέου, χωρίς ωστόσο να υπάρξει ανταπόκριση λόγω της αντίδρασης του στρατού. Επίσημη κατάθεση του αιτήματος να αποδοθεί η έκταση έγινε από το δήμο Θεσσαλονίκης το 2002, ενώ σήμερα αξιώσεις εγείρει και η παράταξη της αντιπολίτευσης του κεντρικού δήμου “Πρωτοβουλία για τη Θεσσαλονίκη” με επικεφαλής τον Γ. Μπουτάρη.
Επισήμως την έκταση του Γʼ Σ.Σ. είχε διεκδικήσει και ο πρώην υπουργός Μακεδονίας-Θράκης Κωνσταντίνος Τριαρίδης, ο οποίος είχε ταχθεί υπέρ της παραχώρησης όλων των εκτάσεων των στρατοπέδων της Θεσσαλονίκης. “Η θέση μου ήταν και παραμένει η ίδια και σήμερα που είμαι ενεργός πολίτης και όχι πολιτικός. Οι εκτάσεις των στρατοπέδων να δοθούν στους πολίτες για τη δημιουργία πρασίνου, κοινωφελών χρήσεων και εν γένει για το περιβάλλον και τον πολιτισμό”, τονίζει ο κ. Τριαρίδης.

ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενδεχόμενη επιβάρυνση με τσιμέντο στους ανοικτούς χώρους των πρώην στρατοπέδων θα επιδείνωνε το φαινόμενο των θερμικών νησίδων, που πλήττει την πόλη και που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, προκαλεί την αύξηση της θερμοκρασίας. Οι θερμονησίδες προκαλούνται από τη συγκέντρωση πολλών κτιρίων και μεγάλων όγκων τσιμέντου μέσα στα αστικά κέντρα. Στη διαιώνιση του φαινομένου συμβάλλει η ύπαρξη στενών οδικών αξόνων γύρω από ψηλά και μεγάλα κτίρια, γεγονός που έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση, κυρίως το βράδυ, της μέσης θερμοκρασίας μέσα στον αστικό ιστό. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι οι θερμικές νησίδες πλήττουν σήμερα τη Θεσσαλονίκη, επειδή στο κέντρο υπάρχουν στενοί δρόμοι, περιτριγυρισμένοι από ψηλά κτίρια, τα οποία συγκρατούν την υψηλή θερμοκρασία και το βράδυ, εμποδίζοντας τον αέρα να δροσίσει την ατμόσφαιρα. Ως εκ τούτου, κάθε απόπειρα νέας δόμησης στους τελευταίους ανοικτούς χώρους των πρώην στρατοπέδων θα σήμαινε περαιτέρω αύξηση της θερμοκρασίας στην πόλη, κυρίως στη δυτική πλευρά, όπου οι περιοχές είναι πυκνοδομημένες και η αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο πολύ μικρή.

ΟΙ ΧΡΗΣΕΙΣ ΓΗΣ
Είναι ανάγκη να γίνουν σεβαστές οι χρήσεις γης στους ελεύθερους χώρους των στρατοπέδων, τόσο δυτικά όσο και ανατολικά, όπως προβλέπονται και καθορίζονται από τα γενικά πολεοδομικά σχέδια (ΓΠΣ). Η πρόεδρος του Οργανισμού Ρυθμιστικού Θεσσαλονίκης (ΟΡΘ) Σταυρούλα Μπαϊρακτάρη επισημαίνει ότι ο οργανισμός μπορεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα με τους χώρους των στρατοπέδων σε ό,τι αφορά τις προβλεπόμενες χρήσεις, δεδομένης της επιστασίας του ΓΠΣ. “Οι χώροι των στρατοπέδων ασφαλώς και θα πρέπει να καταστούν χώροι υπερτοπικής σημασίας και κάθε χρήση θα μπορεί να αξιοποιείται από όλους τους κατοίκους της Θεσσαλονίκης και όχι μόνο τους πολίτες της τοπικής κοινωνίας”, τονίζει η κ. Μπαϊρακτάρη και προσθέτει ότι ταυτόχρονα θα πρέπει να υπάρξει σεβασμός στις χρήσεις γης που προβλέπει ο πολεοδομικός σχεδιασμός. “Το πράσινο είναι η λύση που προκρίνεται στις εκτάσεις αυτές, όμως, αν παραστεί ανάγκη για σχολείο, μπορεί αυτό να στεγαστεί στα υφιστάμενα κτίρια -πρώην κοιτώνες στρατιωτών-, καθώς πολλά από αυτά είναι και εξαιρετικής αρχιτεκτονικής, αφού προηγουμένως εξωραϊστούν”, υπογράμμισε η πρόεδρος του ΟΡΘ.
Εκπρόσωποι εναλλακτικών κινήσεων και μη κυβερνητικών οργανώσεων εκτιμούν πως οι χώροι των πρώην στρατοπέδων αποτελούν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για τη βελτίωση της κινητικότητας των κατοίκων της πόλης. “Εφόσον η δημόσια συγκοινωνία είναι δημόσιο αγαθό, θα μπορούσαν κάλλιστα αυτοί οι χώροι να καταστούν κέντρα και σημεία αναφοράς για όλη την πόλη και να συνδεθούν με τις δημόσιες συγκοινωνίες”, τονίζει ο εκπρόσωπος του Δικτύου Επιβατών Θεσσαλονίκης Θανάσης Σκορδάς.  

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΑ
1. Καρατάσιου στην Πολίχνη: Το στρατόπεδο καλύπτει έκταση 560 στρεμμάτων. Ο στρατός, δηλαδή το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, συμφώνησε να παραχωρήσει στο δήμο μόνο 120 στρμ. Η νέα δημοτική αρχή αρνήθηκε την προσφορά και το θέμα παραμένει στον πάγο. Η δημοτική αρχή λέει όχι σε οποιαδήποτε πολεοδόμηση, γιατί η περιοχή έχει ανάγκη από πράσινο και ελεύθερους χώρους.
2. Μεγάλου Αλεξάνδρου στους Αμπελόκηπους: Είναι ο μοναδικός δήμος που κατάφερε να πάρει σχεδόν όλη την έκταση, δηλαδή 140 στρέμματα από το σύνολο των 190 που καλύπτει το στρατόπεδο. Τα υπόλοιπα 50 στρέμματα τα χρησιμοποιεί προς το παρόν ο στρατός, επειδή εκεί βρίσκονται οι αποθήκες τροφοδοσίας. Στην παραχωρηθείσα έκταση ο δήμος προχωρά στην κατασκευή αθλητικών εγκαταστάσεων, κλειστών και ανοιχτών γηπέδων, καθώς και κολυμβητηρίου.
3. Παύλου Μελά στη Σταυρούπολη: Η έκταση του στρατοπέδου καλύπτει 363 στρέμματα και μέχρι σήμερα δεν έχει παραχωρηθεί ούτε σπιθαμή γης, εκτός από 16 στρέμματα προ εικοσαετίας. Η προηγούμενη δημοτική αρχή είχε συμφωνήσει να δεχθεί το μεγαλύτερο μέρος της έκτασης και να δοθεί ένα τμήμα για τις ανάγκες του στρατού, όμως η νέα διοίκηση απέρριψε την πρόταση αυτή, διεκδικώντας “όλα ή τίποτε”.
4. Ζιάκα στο Ελευθέριο-Κορδελιό: Πρόκειται για το μικρότερο στρατόπεδο με έκταση μόλις 124 στρεμμάτων. Ο δήμος ζήτησε και πήρε πριν από τρία χρόνια μόνο 12 στρέμματα, για να κατασκευάσει ένα γήπεδο. Την περίοδο εκείνη ο στρατός χρησιμοποιούσε ακόμη το χώρο. Σήμερα όμως που ο χώρος είναι αποδεσμευμένος ο δήμος ζητά να του αποδοθεί για έργα αθλητισμού και τη δημιουργία χώρων πρασίνου.
5. Νταλίπη στην Καλαμαριά: Η έκταση υπολογίζεται σε 180 στρέμματα. Δυστυχώς πριν από λίγα χρόνια το υπουργείο Εθνικής Άμυνας ανακάλεσε την απόφασή του να παραχωρηθεί, εξαιτίας της λειτουργίας της σχολής επιτελών του στρατού. Μέχρι σήμερα ο δήμος πιέζει το ΥΠΕΘΑ να του αποδοθούν 70 στρέμματα για την κατασκευή των έργων που προβλέπει ο γενικός πολεοδομικός σχεδιασμός, αλλά δεν υπάρχει ανταπόκριση το αίτημά του.

• Δήμαρχοι προς πολιτεία: Δώστε τα όλα ή τίποτε. Οι δήμαρχοι των περιοχών όπου βρίσκονται τα στρατόπεδα προκρίνουν ασφαλώς την πρόταση για τη δημιουργία χώρων πρασίνου. Ζητούν όμως χωρίς περιστροφές “όλα ή τίποτε” και επιμένουν στο αίτημά τους προς την πολιτεία να τους αποδοθούν ακέραιες οι εκτάσεις και όχι κατά το ήμισυ. Χαρακτηριστική είναι η επιστολή που επέδωσαν στον πρωθυπουργό κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στη φετινή ΔΕΘ. Με την επιστολή εννέα δήμαρχοι του πολεοδομικού συγκροτήματος Θεσσαλονίκης ζητούν την παραχώρηση των εκτάσεων των πρώην στρατοπέδων στις τοπικές κοινωνίες χωρίς κανέναν περιορισμό και οποιαδήποτε δέσμευση. Οι δήμαρχοι Σταυρούπολης Σ. Σερασίδης, Αμπελοκήπων Λ. Κυρίζογλου, Ευκαρπίας Χ. Πανταζόγλου, Καλαμαριάς Χρ. Οικονομίδης, Ελευθερίου-Κορδελιού Στ. Λαφαζανίδης, Μενεμένης Γ. Ακτσελής, Νεάπολης Ν. Λαδόπουλος, Ευόσμου Δ. Χατζηβρέττας και Πολίχνης Κ. Θεοδωρίδης υποστηρίζουν ότι η μετατροπή των συγκεκριμένων εκτάσεων σε πρότυπα μητροπολιτικά πάρκα και η αξιοποίηση των εγκαταλειμμένων από το στρατό κτιρίων μέσα σε αυτές για την ανάπτυξη κοινωνικών δραστηριοτήτων προς όφελος των πολιτών αποτελεί το νέο όραμα όλης της Θεσσαλονίκης. Σήμερα, όπως σημειώνουν, είναι επιτακτική η ανάγκη να ληφθούν γενναίες αποφάσεις, διότι αφενός συνεχίζουν να υπάρχουν ανάγκες για σχολεία, εκκλησίες, γήπεδα, δημαρχεία κ.ά., αφετέρου επειδή το ζητούμενο σήμερα δεν είναι η ζωή στην πόλη. Όπως επισημαίνουν, οι πολίτες εγκαταλείπουν την πόλη που δεν μπορεί να τους διασφαλίσει μια ανεκτή ποιότητα ζωής.

ΑΠΟΨΕΙΣ

Ιδανικοί χώροι για πάρκα

Του Αναστασίου Νάστη, καθηγητή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του ΑΠΘ

Εάν συγκρίνουμε τη Θεσσαλονίκη με οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, θα διαπιστώσουμε ότι η αναλογία πρασίνου ανά κάτοικο είναι πολύ μικρή. Δεδομένης της ανάγκης να αποκτήσει η πόλη πράσινο, οι εκτάσεις των πρώην στρατοπέδων είναι ιδανικοί χώροι για τη δημιουργία πάρκων, εν γένει πράσινων χώρων, και ορισμένων δράσεων που δεν θα επιβάρυναν το περιβάλλον. Αυτό το πλαίσιο όμως είναι η απάντηση στο ερώτημα πώς θέλουμε τη Θεσσαλονίκη και πώς ορίζουμε την ποιότητα ζωής. Διότι η ποιότητα ζωής διασφαλίζεται με συγκεκριμένους όρους και όχι με επιπλέον δόμηση. Αν οι δήμοι σκοπεύουν να προβούν σε κατασκευές, μπορούν να βρουν άλλους χώρους. Είμαι για παράδειγμα σύμφωνος με τη δημιουργία παιδικών χαρών και όχι παιδικών σταθμών μέσα στα πρώην στρατόπεδα, διότι αυτό θα σήμαινε εκ των πραγμάτων βαριές κατασκευές. Εκτός εάν αξιοποιηθούν για κοινωφελείς σκοπούς τα υφιστάμενα κτίρια (στρατώνες). Η ποιότητα ζωής είναι ζητούμενο για όλους, πόσο μάλλον για τους πολίτες που ζουν σε πυκνοκατοικημένες περιοχές. Αργά ή γρήγορα, αν δεν υπάρξουν δράσεις για πράσινο, οι κάτοικοι θα τις εγκαταλείψουν.


Αναγκαίο το πράσινο

Του Κώστα Νικολάου, Δρ Χημικού Περιβαλλοντολόγου, προέδρου της Ένωσης Χημικών Δυτικής - Κεντρικής Μακεδονίας

Μιλώντας για τα πρώην στρατόπεδα, αναφερόμαστε σαφώς σε μεγάλους ανοικτούς χώρους, τους τελευταίους ίσως που διαθέτει η πόλη. Σε αυτούς η σημασία του πρασίνου είναι ιδιαίτερα σημαντική και αφορά όχι το γκαζόν αλλά την ύπαρξη δέντρων και θάμνων, που θα μπορούν να φιλτράρουν τους ρύπους και μα συμβάλλουν στον αερισμό της πόλης. Με την παρουσία δέντρων με πυκνό φύλλωμα θα μειωθεί η συγκέντρωση αιωρούμενων σωματιδίων στην ήδη επιβαρημένη ατμόσφαιρα, κοινώς στον αέρα που αναπνέουμε. Δυστυχώς τα αιωρούμενα σωματίδια παρουσιάζουν αύξηση των τιμών τους πάνω από τα θεσπισμένα όρια σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Δηλαδή με όριο τα 40 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα που είναι το όριο σε Ελλάδα και Ε.Ε. σήμερα, η Θεσσαλονίκη εμφανίζει τιμές που φτάνουν τα 50-60 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα. Το όριο αυτό θα μειωθεί το 2010 στο 20, γεγονός που σημαίνει ότι η Θεσσαλονίκη θα είναι τρεις φορές πάνω από το όριο που θεσπίζει η Ε.Ε. Η ύπαρξη πρασίνου, δηλαδή δέντρων, αποτελεί αναγκαιότητα για όλους τους χώρους των πρώην στρατοπέδων, που είναι από τους τελευταίους ανοικτούς στην πόλη.