Στην Ελλάδα, o ενεργειακός τομέας έχει το μεγαλύτερο μερίδιο στη ρύπανση, αφού το 82% των εκπομπών του 2004 προέρχεται από τις δραστηριότητές του. Απ' αυτό, το 94,4% είναι CO2. Στην Ελλάδα οι μισές εκπομπές CO2, συγκεκριμένα το 53%, προέρχεται από τη ΔΕΗ λόγω της καύσης λιγνίτη. Γενικά τα ορυκτά καύσιμα έχουν το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Σήμερα το ποσοστό εξάρτησης της Ελλάδας από τα ορυκτά καύσιμα έχει φτάσει το 95%. Κατά συνέπεια τόσο αυξημένο θα είναι και το κόστος που θα καταβάλει η χώρα μας από το 2008, σύμφωνα με την αρχή "ο ρυπαίνων πληρώνει". Η εγχώρια εκπομπή επικίνδυνων αερίων για το περιβάλλον προβλέπεται να αυξηθεί κατά 39% το 2010 (η Ε.Ε. μας έχει θέσει όριο 25%). Θα έχουμε δηλαδή μια υπέρβαση περίπου 15 εκατ. τόνων διοξειδίου του άνθρακα. Το πρόστιμο που θα πληρώσουμε για την περιβαλλοντική αυτή παράβαση θα αντιστοιχεί, για κάθε ελληνικό νοικοκυριό, σε 140-450 ευρώ ετησίως, αφού η ΔΕΗ θα το μετακυλήσει στους καταναλωτές της. Το χαράτσι δεν φαίνεται να το γλιτώνουμε, καθόσον από το 1990 ώς το 2004 αυξήσαμε την εθνική εκπομπή κατά 26,6%, κατακτώντας την τέταρτη παγκόσμια θέση, μαζί με τον Καναδά, στη μαύρη λίστα των χωρών-ρυπαντών. Υπολογίζεται ότι σε σημερινές τιμές η επιχείρηση θα καταβάλει 74 εκατ. ευρώ το χρόνο, ενώ το ποσό αυτό θα εκτοξευτεί μέχρι και τα 130 εκατ. ευρώ την επόμενη πενταετία.

Η ΔΕΗ ανέβηκε στη λίστα των πιο "βρόμικων" επιχειρήσεων παραγωγής ηλεκτρισμού της Ε.Ε. σε σχέση με τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Ενώ στην κατάταξη του 2006 οι ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου και Καρδιάς είχαν καταλάβει την πρώτη και τέταρτη θέση αντίστοιχα, φέτος είχαμε αρνητική αναβάθμισή τους στην πρώτη και τη δεύτερη θέση.

Η επιχείρηση ανακοίνωσε πρόσφατα ότι προγραμματίζει την υποβάθμιση της σημασίας του λιγνίτη ως κύριου καυσίμου ηλεκτροπαραγωγής.

Υπάρχουν δύο σενάρια για τη χρήση του λιγνίτη κατά το 2020. Το αισιόδοξο αναφέρει ότι το 23% του καύσιμης ύλης για παραγωγή ενέργειας στη ΔΕΗ θα προέρχεται από το λιγνίτη και το απαισιόδοξο κατεβάζει το λιγνίτη στο 7%! Το αντίστοιχο ποσοστό σήμερα είναι 62%. Έτσι, η δραματική μείωση της χρήσης του κατά τα επόμενα 13 χρόνια θα προκαλέσει κραδασμούς στη δομή της επιχείρησης και απρόβλεπτες κοινωνικές ανακατατάξεις στη Δυτική Μακεδονία. Ήδη, η ευρύτερη περιοχή Κοζάνης - Πτολεμαΐδας - Φλώρινας υφίσταται σήμερα την υπερβολική μόλυνση του περιβάλλοντος, την κοινωνική υποβάθμιση και την πλήρη αφαίμαξη των πλουτοπαραγωγικών της πόρων. Ο Συνήγορος του Πολίτη κατέγραψε πέρυσι τις συστηματικές υπερβάσεις των ΑΗΣ στις εκπομπές αερίων ρύπων. Αποτέλεσμα; Το 80% των μαθητών της Πτολεμαΐδας εμφανίζει έστω και μια μικρή βλάβη στο αναπνευστικό, σύμφωνα με στοιχεία του τοπικού νοσοκομείου.

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, εξαιτίας της ΔΕΗ ολόκληρη η περιφέρεια χάνει και τα προνόμια χρηματοδότησής της από τα προγράμματα του Δ' ΚΠΣ. Γιατί η ΔΕΗ ανεβάζει το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας πάνω από το 75% του κοινοτικού μέσου όρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση των "25". Όλα τα κακά μαζί, δηλαδή, χωρίς οι κάτοικοι να απολαμβάνουν αυτά που οι αριθμοί εκφράζουν.

ΚΛΕΙΝΟΥΝ ΜΟΝΑΔΕΣ

Ολοι έχουμε καταλάβει ότι μεθοδεύεται το τέλος της φθηνής ηλεκτρικής ενέργειας. Είναι ακριβώς το σενάριο, για να εισέλθει το ιδιωτικό κεφάλαιο στο χώρο.
Απαιτούνται όμως δύο απλά πράγματα: 1) Να του διατεθούν για εκμετάλλευση οι υπάρχουσες λιγνιτικές περιοχές και 2) να αυξηθεί η τιμή πώλησης της KWh, ώστε τα κέρδη να είναι εξασφαλισμένα (με τις υπάρχουσες τιμές, 1MWh από λιγνίτη κοστίζει περίπου 50-53 ευρώ, όταν η παραγωγή της από φυσικό αέριο ανεβαίνει στα 65 ευρώ).

Το 2014 προγραμματίζεται να κλείσουν ο ΑΗΣ ΛΙΠΤΟΛ, ο ΑΗΣ Πτολεμαΐδας, ο ΑΗΣ Αμυνταίου και ο ΑΗΣ Καρδιάς στην Κοζάνη. Μαζί τους κλείνουν και τα ορυχεία που τους τροφοδοτούν. Θα χαθούν 3.100 θέσεις μόνιμου προσωπικού. Αν σε αυτές προσθέσουμε και αυτές με έμμεση σχέση εργασίας, φτάνουμε στις 6.000 χαμένες θέσεις εργασίας.

Η μείωση της χρήσης του λιγνίτη, η χαμηλή απόδοση, η έλλειψη συντήρησης ή εκσυγχρονισμού των μονάδων στο λεκανοπέδιο της Πτολεμαΐδας οδηγούν στην απόσυρση 1.600-1.800 MW από το ενεργειακό κέντρο της Δυτικής Μακεδονίας.
Παράλληλα προγραμματίζονται νέες επενδύσεις ιδιωτικού κεφαλαίου στον τομέα της ενέργειας, εκτός αυτών των μονάδων που ήδη ανακοινώθηκαν με καύσιμη ύλη φυσικό αέριο (για τις οποίες παραμένει η αμφιβολία αν επαρκούν οι υπάρχουσες εισαγόμενες ποσότητες φυσικού αερίου, βλέπε άμεση υλοποίηση των νέων υπερεθνικών δικτύων):

- της TEPNA στο Mαντούδι Eυβοίας, 420 MW, με πρώτη ύλη το εισαγόμενο "καθαρό " λιθάνθρακα,

- της Edesa Hellas, ισχύος 600 MW, στον Aγ. Nικόλαο Bοιωτίας με λιθάνθρακα,

- της Edison στον Aστακό Aιτωλοακαρνανίας, 600 MW, με λιθάνθρακα,

ενώ σχεδιάζεται η αξιοποίηση από ιδιωτικές εταιρείες των κοιτασμάτων στην Ελασσόνα και στη Δράμα, όπου υπάρχουν μεγάλες αντιδράσεις.

Η προσδοκία για νέες μονάδες από ιδιώτες παραγωγούς στηρίχθηκε στην απαγόρευση της ΔΕΗ από το 2001 για την εγκατάσταση νέων μονάδων αύξησης της υπάρχουσας ισχύος παραγωγής ρεύματος πανελλαδικά. Αφέθηκε έτσι ζωτικός χώρος για το ιδιωτικό κεφάλαιο, το οποίο ζήτησε εγγυημένες εξασφαλίσεις, για να μπει στην αγορά. Στην κατεύθυνση αυτή η ΔΕΗ μειώνει την ισχύ της πανελλαδικά, οι ανάγκες της χώρας μεγαλώνουν και τα τιμολόγια του ρεύματος αυξάνονται. Απομένει η επάρκεια σε καύσιμη ύλη (νέα κοιτάσματα λιγνίτη, εισαγόμενος λιθάνθρακας, εισαγωγή νέων ποσοτήτων φυσικού αερίου).

ΕΠΙΔΟΤΗΣΕΙΣ - ΦΟΡΟΑΠΑΛΛΑΓΕΣ

Με ιδιαίτερη έμφαση όλοι αναφέρουν ότι το ζητούμενο είναι η διασφάλιση της επάρκειας της χώρας σε ηλεκτρισμό, με όρους που να λαμβάνουν υπόψη τους τις υποχρεώσεις της χώρας για περιορισμό των ρύπων αλλά και την υψηλή εξάρτηση από το πετρέλαιο. Πίσω από αυτό κρύβονται όλα τα προηγούμενα.

Ούτε τέσσερις μήνες δεν ίσχυσε ο φόρος στο λιγνίτη που έβαλε το υπουργείο Οικονομικών. Τόσο άντεξε η κυβέρνηση στις πιέσεις της ΔΕΗ και των ιδιωτών που θέλουν να εισβάλουν στο χώρο της ενέργειας. Σύμφωνα με το νόμο 3483/2006 από 1ης Ιουλίου 2006, η χρήση λιγνίτη φορολογείται με ειδικό φόρο κατανάλωσης (0,3 ευρώ ανά γιγατζάουλ). Η κίνηση ανταποκρινόταν σε σχετική οδηγία της Ε.Ε., η οποία προέβλεπε τη φορολόγηση των στερεών καυσίμων, όπως συμβαίνει με το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο κτλ. Το υπουργείο Ανάπτυξης παρενέβη και έθεσε θέμα δυσβάστακτου κόστους για τη ΔΕΗ, ζητώντας κατάργηση του φόρου. Σύμφωνα με υπολογισμούς, η ΔΕΗ γλίτωσε 105-110 εκατ. ευρώ το χρόνο.

Επιπλέον, για να τονωθεί η ήδη ζημιογόνος ΔEH (η μετοχική της σύνθεση είναι 51% δημόσιο και 49% διάφοροι επενδυτές), με αντίκτυπο στο χρηματιστήριο, θα καταβληθούν στην επιχείρηση περίπου 400 εκατ. ευρώ. Tο ποσό αυτό προσεγγίζει το κόστος των τιμολογίων ηλεκτρικού ρεύματος για τους πολύτεκνους και των τιμολογίων των μη διασυνδεδεμένων νησιών -που έχουν χαρακτηριστεί ως υπηρεσίες κοινής ωφελείας- για το έτος 2007. Από πού θα δοθούν τα 400 εκατ. ευρώ στη ΔΕΗ δεν είναι εξακριβωμένο. Πάντως από αυτή και μόνο την κίνηση η επιβάρυνση στο καταναλωτή θα είναι της τάξης των 60-100 ευρώ.

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
ΔΥΣΚΟΛΗ Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ

Αυξάνονται, στο πλαίσιο των παραπάνω, οι κίνδυνοι για τη μετάβαση του γιγάντιου και με πολλές κρίσιμες μεταβλητές ενεργειακού συστήματος της χώρας σε μία νέα κατάσταση. Τα ερωτήματα πολλά και οι κίνδυνοι ορατοί. Είναι κατορθωτή η μείωση της χρήσης του λιγνίτη μέσα στην επόμενη πενταετία; Μάλλον όχι. Είναι επαρκής η εισαγόμενη ποσότητα φυσικού αερίου στη χώρα (και σε πιο τελικό κόστος) ώστε να υπάρχει απρόσκοπτη ροή μέσω των γνωστών άλλων χωρών μέχρι τα εργοστάσια παραγωγής ρεύματος που θα το χρησιμοποιήσουν; Μάλλον όχι. Θα γίνει κερδοφόρα ξανά η ΔΕΗ; Μάλλον όχι. Θα μειώσουμε τη ρύπανση με τέτοιο σχεδιασμό; Μάλλον όχι. Θα σταματήσουμε τις εισαγωγές ρεύματος; Μάλλον όχι. Πολλά τέτοια και άλλα ερωτήματα οδηγούν στην απάντηση "μάλλον όχι", εμφανίζοντας το εγχείρημα ρηχό και ατελέσφορο. Αλλά καλύτερα ας μην παίζουμε και με τη "μεταρρύθμιση" της ενέργειας της χώρας.