Έχουμε ξανατονίσει ότι οι ευρωπαίοι σοσιαλιστές αναμετρώνται -πρέπει να αναμετρηθούν- με την κρίση, θεωρώντας την ως μία ιστορική ευκαιρία μεγάλων αλλαγών και δρομολόγησης εξελίξεων για την υπέρβαση της σημερινής νεοσυντηρητικής αρχιτεκτονικής του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, που κλονίζεται και αποσυντίθεται.
Οι εσωτερικοί ανταγωνισμοί και τα αντιτιθέμενα συμφέροντα, που λόγω της ύφεσης προσλαμβάνουν νέες, έντονες μορφές, έχουν οδηγήσει σε τρία σχίσματα εντός της Ε.Ε.:

- Πρώτον, το σχίσμα Ανατολής - Δύσης. Αυτό μεταφράζεται στην απροθυμία των οικονομικά ισχυρότερων χωρών της Δυτικής Ευρώπης να ενισχύσουν ή να διασώσουν τις καταρρέουσες οικονομίες της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων.

- Δεύτερον, το σχίσμα προστατευτισμού-ελεύθερου εμπορίου. Στην προοπτική του προστατευτισμού κινείται η Γαλλία, ενώ σε ολόκληρη την Ευρώπη όσοι χαράσσουν πολιτική αντιμετωπίζουν το δίλημμα του πώς να διατυπώσουν πραγματιστικές πολιτικές, οι οποίες θα ικανοποιούν εσωτερικές οικονομικές ανάγκες τους και το εθνικό ακροατήριό τους, ενώ ταυτόχρονα θα αποφεύγουν τον προστατευτισμό.

- Τρίτον, το σχήμα ευρωζώνης - “υπόλοιπων”. Αυτό εκφράζεται κυρίως μέσα από την καθυστερημένη, σταδιακή αλλαγή της γερμανικής πολιτικής, η οποία συμφωνεί πλέον με τη διάσωση των χωρών της ευρωζώνης που απειλούνται με χρεοστάσιο, προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος της “επιμόλυνσης”. Η προτεραιότητα αυτή, η οποία θέτει σε δεύτερη προτεραιότητα τις υπόλοιπες χώρες, καθίσταται αναγκαία, στο βαθμό που η PIIGS, Πορτογαλία, Ιταλία, Ιρλανδία, Ελλάδα και Ισπανία, αντιμετωπίζουν σοβαρούς κινδύνους αναστολής πληρωμών, ενώ είναι μέλη της ευρωζώνης. Πρέπει ωστόσο να επισημανθεί ότι τα σχέδια διάσωσης αφορούν μικρές χώρες (όπως η Ιρλανδία, η Ελλάδα και η Αυστρία) και ουδείς είναι βέβαιος ότι μπορούν να εφαρμοστούν, αν η χρεοκοπία εκδηλωθεί σε κάποια μεγάλη χώρα ή σε ομάδα μεγάλων χωρών (όπως η Ιταλία και η Ισπανία).


ΟΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ
Σε επίπεδο στρατηγικής μπορούμε να διακρίνουμε τέσσερις διαφορετικές κατευθύνσεις.

- Πρώτη: “Τίποτα χειρότερο δεν μπορεί να συμβεί”. Η άποψη αυτή λέει ότι θα υπάρξει μία μεγάλη ύφεση, αλλά η οικονομία θα αρχίσει να ανακάμπτει από το τέλος του 2010, επομένως χρειάζονται μόνο διορθωτικές και υποστηρικτικές κινήσεις.

- Δεύτερη: Η πρόταση διάσωσης καταρχάς της ευρωζώνης. Αν αυτό γίνει δυνατό, τότε -όσο σοβαρή και να είναι η ζημιά την οποία θα έχουν υποστεί οι υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε.- η ευρωζώνη θα αποτελέσει στο μέλλον τον πυρήνα “επανασυγκόλλησης” της Ε.Ε.

- Τρίτη: Αυξάνονται οι εκτιμήσεις ότι η κατάρρευση μίας ή περισσοτέρων χωρών που βρίσκονται εκτός ευρωζώνης θα συμπαρασύρει και την ίδια την ευρωζώνη λόγω της αλληλεξάρτησης της ευρωπαϊκής οικονομίας και των χρηματοπιστωτικών συστημάτων. Η αντιμετώπιση ενός τέτοιου ενδεχόμενου προτείνεται να αποφευχθεί με τρεις τρόπους: (α) την άμεση είσοδο στην ευρωζώνη αυτών των χωρών, ακόμη και αν δεν πληρούν τα κριτήρια του Μάαστριχτ, (β) τη δημιουργία ενός ειδικού ταμείου διάσωσης των οικονομικών των χωρών της Ανατολής και (γ) τη διασφάλιση από την Ε.Ε. ειδικών όρων, για να αναλάβει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο τη διάσωση των χωρών αυτών.

- Τέταρτη: Οι υπέρμαχοι της ενοποίησης, της μεγαλύτερης ενοποίησης της Ε.Ε., θεωρούν ότι είναι η κατάλληλη στιγμή να προχωρήσει η Ένωση προς αυτήν την κατεύθυνση. Ειδικότερα μέσα από την επίτευξη όρων “οικονομικής διακυβέρνησης” και κινητοποίησης των θεσμών της Ε.Ε. πρέπει να διαμορφωθούν οι όροι διάσωσης του συνολικού ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Μία διαφοροποιημένη εκδοχή αυτής της πρότασης είναι να διατυπώσουν οι “μεγάλες δυνάμεις” της Ε.Ε. ένα σχέδιο διάσωσης και να λειτουργήσουν ως υπερεθνική αρχή για την εφαρμογή του.
Τα προβλήματα με τις απόψεις αυτές είναι ότι αφορούν χρονοβόρες διαδικασίες, ενώ η κρίση τρέχει με ταχύτατους ρυθμούς, καθώς και το ότι τρεις “μεγάλες δυνάμεις” της Ε.Ε. (Γερμανία, Γαλλία, Μ. Βρετανία) δεν αισθάνονται σίγουρες ότι έχουν αποφύγει τα χειρότερα της κρίσης.
Αυτό που αναδεικνύει η οικονομική κρίση είναι η σοβαρότητα της κρίσης της Ε.Ε. Αυτό δεν σημαίνει ότι η κρίση δεν μπορεί να ξεπεραστεί, πολύ περισσότερο δε αν υπάρχουν πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις που θέλουν και μπορούν να μετατρέψουν την οικονομική κρίση σε πολιτική. Φέρνει όμως στο προσκήνιο και το γεγονός ότι τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. δεν επαρκούν αποκλειστικά με τις δικές τους δυνάμεις (με την εξαίρεση των τριών “μεγάλων”) να αντιμετωπίσουν την ύφεση. Το παιχνίδι σε κρίσιμους τομείς έχει μετακινηθεί στο επίπεδο της Ε.Ε.
Από τα παραπάνω συνάγεται ως κεντρικό συμπέρασμα ότι η αντιμετώπιση της μεγαλύτερης από το 1929 κρίσης απαιτεί έναν σφιχτό συντονισμό πολιτικών και δράσεων στο πλαίσιο ενός ενιαίου προοδευτικού σχεδίου σε τουλάχιστον δύο επίπεδα της Ε.Ε. και κάθε χώρας-μέλους (το τρίτο επίπεδο είναι το παγκόσμιο).
Ένα ενιαίο προοδευτικό πολιτικό κέντρο είναι η καίρια προϋπόθεση για την εκπόνηση, την προώθηση, την κινητοποίηση και το ξεδίπλωμα υλοποίησης μιας κατʼ αυτόν τον τρόπο διαρθρωμένης πρότασης διεξόδου και αλλαγής.
Οι ευρωπαίοι σοσιαλιστές και η Σοσιαλιστική Διεθνής θα το αποφασίσουν, θα τα καταφέρουν; Οι σοσιαλιστές σε εθνικό επίπεδο, ηγούμενοι ενός νέου προοδευτικού συσχετισμού δυνάμεων, έχουν μπροστά τους μία νέα εποχή.
Ποτέ άλλοτε στο σύνολό τους οι δυνάμεις αυτές -μετά το Βʼ Παγκόσμιο Πόλεμο- δεν είχαν βρεθεί μπροστά σε μία τέτοια μεγάλη πρόκληση…