Η ενσωμάτωση της π. Σοβιετικής Ένωσης και των χωρών της Αν. Ευρώπης, της Κίνας και της Άπω Ανατολής και η συνακόλουθη επέκταση και υπερμεγέθυνση (μέσα από τις πιο ακραίες μορφές εκμετάλλευσης) δεν κατέστη δυνατή να αποτρέψει τα βαθιά ρήγματα και την κρίση.

Η νεοφιλελεύθερη πρόταση, που θεωρήθηκε ότι φέρνει μία αναγεννητική περίοδο για το κυρίαρχο παγκόσμιο σύστημα και τους ηγεμόνες του, είχε δρομολογηθεί επιθετικά από τον Ρίγκαν και τη Θάτσερ και εφαρμόστηκε από όλους τους διαδόχους τους, με την προσχώρηση και της συμβιβασμένης πτέρυγας της σοσιαλδημοκρατίας. Αυτή η πρόταση -της “αυτορυθμιζόμενης αγοράς”, της αδηφάγου ιδιωτικοποίησης του δημοσίου και της αποθέωσης του ιδιωτικού- σωριάζεται προκαλώντας κύματα πανικού.

Τα πράγματα είναι πολύ σοβαρότερα από τις επιδερμικές δημοσιογραφικές προσεγγίσεις.

Οι μέχρι τώρα προσφερόμενες λύσεις είναι συνταγές διάσωσης απέναντι σε μία κρίση βαθιά και δομική. Μία κρίση που υπογραμμίζει ότι ο ηγετικός ρόλος του χρηματιστικού κεφαλαίου και ο συγκεκριμένος τύπος καπιταλιστικής συσσώρευσης έφτασε στα ακραία όριά του. Έκλεισε τον κύκλο του (τον κύκλο αυτού του συγκεκριμένου τύπου).

Ωστόσο οι προωθούμενες προτάσεις -με διαφοροποιήσεις, είναι αλήθεια- επιχειρούν την αναζωογόνηση αυτού του κύκλου και τη συνέχισή του. Διατηρούν αμετακίνητα τον ίδιο πυρήνα λογικής: μεταφορά πόρων από τον παραγμένο (και παραγόμενο) πλούτο των εθνών και των κοινωνιών προς το χρηματιστικό κεφάλαιο, για να στηριχθεί και να επαναωθήσει τα πράγματα. Επιμένουν κατ’ αυτόν τον τρόπο να θεωρούν το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο “ατμομηχανή” του συστήματος και της ανάπτυξης(!).

Η πρόταση Πόλσον (ΗΠΑ) μεταφέρει πόρους, ίσους με εκείνους του πολέμου στο Ιράκ (750 δισ. δολάρια), τροφοδοτώντας ένα σύστημα που αιμορραγεί ακατάσχετα. Η πρόταση Μπράουν εθνικοποιεί μερικώς ένα σύστημα που αποδείχθηκε ολέθριο -όχι όμως για να το μετασχηματίσει και να εξυπηρετήσει προτεραιότητες ενός άλλου κοινωνικού προτάγματος- αλλά για να το εξυγιάνει και να το επαναποδώσει στο ιδιωτικό κεφάλαιο(!).

Οι σοσιαλιστές και η σοσιαλδημοκρατία σε όλες τις εκφάνσεις τους (Διεθνής, ΕΣΚ, εθνικά κόμματα) παρουσιάζονται χωρίς ολοκληρωμένη, στέρεα εναλλακτική πρόταση. Η όποια κριτική τους, που οδηγούσε στην αναγκαιότητα “παρέμβασης στην αγορά”, δεν είχε το απαραίτητο ιδεολογικό βάθος και κυρίως δεν συναρτώταν ειλικρινά και με συνέπεια με μία ριζικά διαφορετική διέξοδο, με μία αρθρωμένη στρατηγική αλλαγής και κοινωνικού μετασχηματισμού. Μία στρατηγική μετάβασης σε μία άλλη κοινωνία και έναν άλλο κόσμο…

Είναι χαρακτηριστικά: η αδυναμία ουσιαστικής ανάλυσης της κρίσης, ο πληθωρισμός συσκέψεων με ασήμαντα αποτελέσματα, οι “επιτροπές ειδικών”, οι ρηχές προτάσεις στα όρια του (κλονιζόμενου) συστήματος -περισσότερο κινήσεις τακτικής παρά ουσίας- η υποκειμενική ανετοιμότητα, η επικυριαρχία των απόψεων Μπράουν (ας μη λησμονείται ότι οι “Νέοι Εργατικοί” ήταν η εμπροσθοφυλακή του σοσιαλ-νεοφιλελευθερισμού).

Έτσι οι σοσιαλδημοκράτες χάνουν την περίοδο αυτή μία ιστορική ευκαιρία!

Αντί να μετατρέψουν την οικονομική κρίση σε κοινωνική διαδικασία πολιτικής αλλαγής και ανατροπών, ασχολούνται με τις επιπτώσεις της κρίσης και οριακές διορθωτικές κινήσεις.

Δυστυχώς για τους “σνομπ” σοσιαλδημοκράτες των μητροπόλεων η Λατινική Αμερική ως ζωντανή δράση και εμπειρία, ως “άλλος δρόμος” είναι πολύ μακριά…

Οι δυτικοί λοιπόν, όλοι μαζί, σε λίγο θα προσκαλούν παρακλητικά την Κίνα και τις πετρελαιομοναρχίες του Κόλπου -και η Ρωσία βέβαια μπορεί, αλλά ήδη αποτελεί “αντίπαλο δέος”- να στηρίξουν με τα τεράστια συναλλαγματικά πλεονάσματά τους το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τα ελλείμματα των χωρών τους…

Οι ισορροπίες στον κόσμο θα έχουν αλλάξει οριστικά, μετατοπιζόμενες ανατολικά (Κίνα, Ρωσία, Κόλπος, Ινδία), αλλά η ιστορική ευκαιρία για έναν άλλο κόσμο δίκαιο και ανθρώπινο θα εξακολουθεί να παραμένει αίτημα μετέωρο, όνειρο άλλων γενιών…

Σε αυτό το αποθαρρυντικό πλαίσιο, από τις 4 Νοεμβρίου, υπάρχει μία νέα συνθήκη, ένας νέος παράγοντας στις πολυκύμαντες και πολυπαραμετρικές εξελίξεις, ο νεοεκλεγείς πρόεδρος των ΗΠΑ.

Όχι μόνο ως σημαντική προσωπικότητα. Αλλά ως εκφραστής και εκπρόσωπος ενός κινήματος πολύμορφου κοινωνικά, με ιστορικές ρίζες και αναφορές, με στήριξη κυρίως από τη μεσαία τάξη και την πλειοψηφία των “εκτός σκηνής” κοινωνικών στρωμάτων. Με κεντρικό αίτημα και στόχο: αλλαγή! Σε μία χώρα και σε έναν κόσμο, όπου ο Μπους αφήνει συντρίμμια και καταστροφικά αποτελέσματα: η αιμορραγία του Ιράκ (ανθρώπινη και οικονομική), 50 εκατ. πολίτες χωρίς κανένα ασφαλιστικό δικαίωμα, σχεδόν 5 εκατ. άστεγοι από τη χρηματοπιστωτική κρίση, το σύστημα περίθαλψης (medicare) χρεοκοπημένο, τα τελευταία δύο χρόνια η ανεργία υπερδιπλασιάστηκε (περίπου στο 7%), οι εξοπλισμοί ξανά σε επικίνδυνη κούρσα… Πολλοί μιλούν για την επιτακτική ανάγκη ενός new deal, φέρνοντας στη μνήμη τον Φρ. Ρούζβελτ μετά το “κραχ” του 1929.

Αλλά, αν ένα νέο παγκόσμιο και περιφερειακό new deal είναι αναγκαίο (και σημαντικό βήμα) στις παρούσες συνθήκες, οι σοσιαλιστές οφείλουν να βρίσκονται πιο μπροστά από αυτό ανοίγοντας και επιβάλλοντας νέους δρόμους.

Οι εξελίξεις είναι ανοιχτές… Ζητούμενη είναι πάντα η δική μας παρέμβαση και δράση σε κάθε περίπτωση και πολύ περισσότερο τώρα (ως χώρα, ως κοινωνία, ως πολιτικές δυνάμεις).

Ας αξιοποιήσουμε μέσα στο γκρίζο και την κρίση τα στοιχεία αισιοδοξίας που αναδύθηκαν με τον Μπαράκ Ομπάμα. Να τα αξιοποιήσουμε δημιουργώντας παντού και με πρωτοβουλίες μας τη συνθήκη που γέννησε αυτά τα στοιχεία αισιοδοξίας: το κίνημα. Ιδιαίτερα το κίνημα των ανθρώπων της εργασίας, της παραγωγής, της γνώσης, του πολιτισμού.

* Ο Ελευθερίος Τζιόλας είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ