Του Κώστα Μαρίνου
marinos@makthes.gr

“Δυστυχώς έξω ενδιαφέρονται, όπως αποδείχθηκε, περισσότερο γι’ αυτά τα θέματα”, λέει ο απόφοιτος του τμήματος Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Νίκος Ορδουλίδης, ο οποίος πριν από δύο χρόνια άρχισε μια έρευνα που όχι μόνο θα βοηθήσει τον ίδιο ως επιστήμονα, αλλά και θα βάλει τις βάσεις ενός αρχείου πολλαπλά πολύτιμου.
“Σίγουρα θα αποκαλύψει πολλά η πρώτη μουσικολογική ανάλυση του έργου του Βασίλη Τσιτσάνη. Κεντρικός στόχος της διατριβής μου είναι η συλλογή όλων των τραγουδιών του. Για τον σκοπό αυτό έχω δημιουργήσει μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων, στην οποία έχω καταχωρίσει μέχρι τώρα περίπου 550 τραγούδια. Στις στήλες της αναφέρονται στοιχεία για τον δρόμο, τον ρυθμό που είναι γραμμένα, ποιοι είναι οι τραγουδιστές, ποιοι οι στιχουργοί. Δεύτερος στόχος της διατριβής είναι να φανερώσει, αν το κατορθώσω, το βήμα που κάνει ο Τσιτσάνης και το παλιό ρεμπέτικο, π.χ. του Βαμβακάρη, που ήταν το underground τραγούδι, αυτό που δεν έβγαινε στο ευρύ κοινό, το εκσυγχρονίζει, το βάζει στα σαλόνια, όπως λένε κάποιοι”.
Για την ολοκλήρωση της διατριβής του ο Νίκος Ορδουλίδης πραγματοποιεί έναν αγώνα δρόμου, που τον φέρνει από τη Θεσσαλονίκη, όπου είναι η βάση του, στην Αθήνα και όπου αλλού μπορεί να εντοπίσει αρχεία σχετικά με τον Τσιτσάνη, και στο Λιντς, όπου πρέπει να συνεργάζεται με τους καθηγητές του.

Με σύμμαχο τον υιό Τσιτσάνη
“Η συλλογή των στοιχείων αποδείχθηκε κάτι πολύ δύσκολο. Γίνεται για πρώτη φορά σε τέτοια έκταση, και έτσι πρέπει να αναζητήσω πολλές και διαφορετικές πηγές. Συχνά όμως, πολλοί αρνούνται να με βοηθήσουν, να ανοίξουν τα αρχεία τους κτλ.”.
Καταστάσεις που έχουν αντιμετωπίσει και άλλοι ερευνητές σίγουρα. Ο Νίκος Ορδουλίδης, όμως, έχει έναν πολύ καλό σύμμαχο στην προσπάθειά του, που δεν είναι άλλος από τον Κώστα Τσιτσάνη, γιο του Βασίλη Τσιτσάνη. “Είναι ο πρώτος που μου συμπαραστάθηκε τόσο πολύ και ίσως ο μόνος. Τον γνώρισα πέρυσι, μάλιστα έγινε ο χορηγός μου για την πρώτη χρονιά”.
Σίγουρα είναι σημαντική η ενθάρρυνση αυτού του νέου επιστήμονα, ο οποίος πέρα από τις αναζητήσεις των πηγών και την έρευνα των αρχείων διαπίστωσε ότι, αν μάθαινε και μπουζούκι και ακορντεόν, θα κατανοούσε βαθύτερα το έργο του Τσιτσάνη. Πτυχιούχος πιανίστας, με εμπειρία χρόνων ως μέλος σε λαϊκές ορχήστρες, με πολλές συνθετικές εργασίες να φέρουν την υπογραφή του και με επίσης μεγάλη εμπειρία ως δάσκαλος μουσικής, τονίζει ότι η εκμάθηση αυτών των οργάνων θα τον βοηθήσει να αποκτήσει μια πιο ολοκληρωμένη άποψη για το έργο του Τσιτσάνη.

Μουσικολογικά κριτήρια
Σίγουρα η σημασία του συνθέτη Βασίλη Τσιτσάνη για την εξέλιξη της ελληνικής μουσικής είναι αδιαμφισβήτητη. Όπως όμως λέει ο μελετητής του, οι υπερασπιστές του έργου του λαϊκού συνθέτη συχνά το κάνουν εκφράζοντας απλώς το προσωπικό τους γούστο. Ελπίζει πως με τη διατριβή του θα αναδείξει τη σημασία των τραγουδιών του Τσιτσάνη με κριτήρια καθαρά μουσικολογικά. “Ναι, γιατί η μουσική μιλάει. Για παράδειγμα, βλέπουμε πως με τον Τσιτσάνη το πιάνο μπαίνει στη λαϊκή ορχήστρα. Υπήρχε και πριν από αυτό, αλλά σε δεύτερη θέση. Επιπλέον ο Τσιτσάνης χρησιμοποίησε τη φωνή, τον τραγουδιστή, με άλλα κριτήρια, ειδικά μετά το '50, με τις συνθέσεις του για τον Πρόδρομο Τσαουσάκη. Μέχρι τότε ακούγαμε ρεμπέτικα που κινούνταν σε τρεις τέσσερις νότες, και ξαφνικά αναδείχθηκαν οι τραγουδιστές. Πιστεύω πως από τότε ο κόσμος άρχισε να γνωρίζει τον Καζαντζίδη, τον Γαβαλά, τον Διονυσίου. Οι συνθέσεις του Τσιτσάνη τον οδηγούσαν στην ανάγκη για νέες φωνές και καλύτερες”.
Η έρευνα του Νίκου Ορδουλίδη εντάσσεται στον κλάδο της εθνομουσικολογίας, ο οποίος ανθεί στο εξωτερικό, όπως λέει. “Ενδιαφέρονται πολύ και πολλοί στο εξωτερικό για τις λαϊκές μουσικές του κόσμου. Ναι μεν έχουν γίνει και άλλες διατριβές για το ρεμπέτικο, αλλά είναι κυρίως ιστορικές ή εθνογραφικές. Η δική μου θα είναι καθαρά μουσικολογική”.

Ξενομανία
Βεβαίως τίθεται και ένα ερώτημα. Γιατί δεν θα μπορούσε να την κάνει σε κάποιο από τα ελληνικά πανεπιστήμια; Δεν κρύβει ότι απογοητεύθηκε, αφού όπως λέει δεν υπάρχουν κίνητρα γενικότερα για την εκπόνηση διδακτορικών διατριβών, και προσθέτει: “Ειδικά το ρεμπέτικο, η λαϊκή μουσική άργησαν να μελετηθούν ακαδημαϊκά. Οι λόγοι πολλοί. Ίσως ότι οι μουσικολόγοι αδιαφορούσαν γι' αυτά τα είδη μουσικής εξαιτίας μιας ξενομανίας που μας δέρνει και μιας δυτικοποίησης που επικρατούσε. Ευτυχώς κάτι πάει να γίνει στο τμήμα για τη λαϊκή μουσική του ΤΕΙ Άρτας, αλλά και εκεί χωρίς καμιά σοβαρή υποστήριξη”.
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να βρουν περισσότερα στοιχεία για τη διατριβή και τον ίδιο τον Νίκο Ορδουλίδη στην ηλεκτρονική διεύθυνση www.ordoulidis.gr