Του Άγγελου Ν. Βάσσου

Η έκθεση της Επιτροπής, η οποία λειτουργεί υπό την αιγίδα του Συμβουλίου της Ευρώπης, περιλαμβάνει συγκεκριμένες αναφορές σε κρούσματα βίας, αλλά και σε απαράδεκτες συνθήκες κράτησης, όπως αυτές καταγράφηκαν σε αυτοψία αντιπροσωπείας της CPT στη χώρα μας, στο διάστημα 20-27 Φεβρουαρίου 2007.
“Οι πληροφορίες που συλλέχθηκαν στη διάρκεια της ad hoc επίσκεψης αντιπροσωπείας της Επιτροπής στην Ελλάδα καταδεικνύουν ξεκάθαρα ότι ουδεμία βελτίωση υπήρξε σε ό,τι αφορά τον τρόπο μεταχείρισης των προσώπων που κρατούνται από τις αστυνομικές αρχές. Η αντιπροσωπεία της CPT άκουσε, για ακόμη μία φορά, έναν σημαντικό αριθμό ισχυρισμών κακομεταχείρισης κρατουμένων από αστυνομικούς. Η πλειοψηφία των ισχυρισμών αυτών αφορούσε χαστουκίσματα, γρονθοκοπήματα, κλωτσιές και χτυπήματα με γκλομπς, τα οποία επήλθαν είτε κατά τη σύλληψη, είστε στη διάρκεια ανάκρισης από αξιωματικούς της αστυνομίας”.

“ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΑΝ ΝΑ ΜΕ ΒΙΑΣΟΥΝ”

Στην έκθεση της Επιτροπής, ωστόσο, γίνονται ακόμη πιο συγκεκριμένες αναφορές σε περιστατικά, οι οποίες, εφόσον ευσταθούν, αποτελούν κόλαφο για το ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα, θυμίζοντας περισσότερο καταστάσεις που περιγράφονται στην ταινία “Το Εξπρές του Μεσονυχτίου”.
Για παράδειγμα, ένα από τα άτομα από τα οποία πήρε συνέντευξη η αντιπροσωπεία της CPT υποστήριξε ότι χτυπήθηκε στο κεφάλι και στο σώμα από αρκετούς αξιωματικούς της αστυνομίας, στο αστυνομικό τμήμα της Αλεξανδρούπολης. Και συνεχίζει η έκθεση: “Επιπλέον, [οι αστυνομικοί] απείλησαν να αποκόψουν τον δείκτη του δεξιού του χεριού, πιέζοντάς το με μία πένσα. Ο κρατούμενος υποστήριξε επίσης ότι, ενώ δύο αστυνομικοί τον κρατούσαν με τη βία πάνω σε ένα τραπέζι, του κατέβασαν το παντελόνι και ένας τρίτος αστυνομικός απείλησε να τον βιάσει. Προφανώς, οι κραυγές του οδήγησαν στην παρέμβαση ανώτερου αξιωματικού. Παρά ταύτα, ισχυρίζεται ότι τα χτυπήματα συνεχίστηκαν, όταν ο ανώτερος αξιωματικός εγκατέλειψε τον χώρο”.
Τα περιστατικά καταγγελλόμενης βίας στην έκθεση της CPT, ωστόσο, δεν σταματούν εδώ. Συγκεκριμένα, αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:
-“Υπάλληλος της Ελληνικής Αστυνομίας περιέγραψε στην αντιπροσωπεία [της Επιτροπής] πώς αλλοδαπός ξυλοκοπήθηκε παρουσία του. Όταν ο συγκεκριμένος υπάλληλος συνόδευσε τον αλλοδαπό στο δικαστήριο μερικές ημέρες αργότερα, ο κρατούμενος έφερε εμφανή τραύματα στο κεφάλι, ωστόσο ούτε ο δημόσιος κατήγορος, ούτε ο δικαστής, ούτε καν ο ίδιος ο συνήγορος, τον οποίο του διόρισε το δικαστήριο, δεν έθεσαν ζήτημα κακομεταχείρισης”.
-“Σε αρκετές περιπτώσεις, οι γιατροί που συνόδευαν την αντιπροσωπεία της Επιτροπής διαπίστωσαν ότι οι ισχυρισμοί περί κακομεταχείρισης από τις αστυνομικές αρχές δεν ήταν ανακόλουθοι με τραύματα που έφεραν οι συγκεκριμένοι κρατούμενοι. Για παράδειγμα, αλλοδαπός υποστήριξε ότι, στη διάρκεια της κράτησής του στο αστυνομικό τμήμα της Ομόνοιας, δέχθηκε κλωτσιά στη δεξιά κνήμη και γροθιά στο πρόσωπο, ενώ έφερε χειροπέδες. Κατά την εξέτασή του, διαπιστώθηκαν δύο περιοχές με ουλές στη δεξιά του κνήμη (διαστάσεων 2,9 επί 2,6 εκατοστών και 1,1 επί 1 εκατοστού). Επιπλέον, το εν λόγω άτομο επεδείκνυε υπερευαισθησία γύρω από περιοχές των δοντιών του”.
-“Στον σταθμό κράτησης αλλοδαπών της Πέτρου Ράλλη, ένας υπήκοος Μπαγκλαντές ισχυρίστηκε ότι δέχθηκε χαστούκια και κλωτσιές από αστυνομικούς που τον συνόδευαν στον χώρο όπου κρατούνται οι προς απέλαση, στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, αφού πρώτα ο ίδιος είχε αρνηθεί να απελαθεί. Επιπλέον, υποστήριξε ότι του έσφιξαν τον λαιμό, πίεσαν τα δάχτυλά τους στις κόγχες των ματιών του, γύρισαν τα χέρια του πίσω από την πλάτη του και τον κλώτσησαν στο πίσω μέρος των ποδιών, στους γλουτούς και στους κοιλιακούς, μέχρι που λιποθύμησε. Κατά την εξέτασή του από έναν από τους γιατρούς που συνόδευαν την αντιπροσωπεία της Επιτροπής στη χώρα μας διαπιστώθηκαν τα εξής τραύματα: μικρή εκδορά (περίπου 0,3 εκατ.) στο κάτω χείλος και κόκκινος γραμμικός μώλωπας στο αριστερό μάγουλο, κάτω από το μάτι (2 εκατοστά), το οποίο επίσης έφερε δύο εκδορές. Περιοχές με μοβ μώλωπες και στις δύο πλευρές του μετώπου και κόκκινος μώλωπας (2 εκατοστών) στο κέντρο του στήθους. Πρήξιμο πάνω από το ʽμήλο του Αδάμʼ, στο μπροστά μέρος του λαιμού, και οίδημα στην έξω πλευρά και των δύο μπράτσων. Στο δεξί πόδι, κάτω και πλάι από την κλείδωση του γονάτου, περιοχή με μοβ και κόκκινους μώλωπες (διαστάσεων περίπου 2 επί 2 εκατοστών). Η υπόθεση γνωστοποιήθηκε στις αρχές και η CPT θα ήθελε να λάβει πληροφόρηση για το αποτέλεσμα της έρευνας επί της καταγγελλόμενης κακομεταχείρισης”.

ΓΙΝΕΤΑΙ ΕΙΔΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΟΜΟΝΟΙΑ, ΚΥΠΡΙΟ ΦΟΙΤΗΤΗ

“Ειδική μνεία πρέπει να γίνει, επίσης, και σε βιντεοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε από αξιωματικό της αστυνομίας, τον Ιούνιο του 2006, η οποία δημοσιοποιήθηκε μετά την επίσκεψη της αντιπροσωπείας της Επιτροπής, τον Φεβρουάριο του 2007. Εξαιρετικά γλαφυρά, παρουσιάζει ένα σοβαρό περιστατικό κακομεταχείρισης από αστυνομικούς σε βάρος δύο προσώπων που κρατούνταν στο αστυνομικό τμήμα Ομονοίας. Άλλο ένα περιστατικό, το οποίο επίσης καταγράφηκε σε βίντεο, αφορά την κακομεταχείριση ενός φοιτητή από αστυνομικούς στη Θεσσαλονίκη, στις 17 Νοεμβρίου 2006”.
“Οι πληροφορίες που περιήλθαν σε γνώση της CPT”, συνεχίζει η έκθεση της Επιτροπής, “τονίζουν, για ακόμη μία φορά, την ανάγκη για αποφασιστική και άμεση δράση από τις ελληνικές αρχές, προκειμένου να αντιμετωπίσουν την κατάσταση. Φαίνεται ότι ανώτεροι αξιωματούχοι και αστυνομικοί στο υπουργείο Δημόσιας Τάξης δεν έχουν λάβει σοβαρά υπόψη τα αλλεπάλληλα ευρήματα της Επιτροπής, για κακομεταχείριση κρατουμένων από εκείνους που είναι επιφορτισμένοι με την επιβολή του νόμου. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Πρέπει να εξεταστεί η χρήση οιουδήποτε μέτρου, για να διασφαλιστεί ότι το μήνυμα της μηδενικής ανοχής έναντι της κακομεταχείρισης κρατουμένων θα φτάσει σε κάθε αστυνομικό, σε κάθε επίπεδο. Πρέπει να αντιληφθούν, μέσα από συγκεκριμένες ενέργειες, ότι η ελληνική κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να πατάξει οποιαδήποτε κακομεταχείριση προσώπων, τα οποία έχουν στερηθεί την ελευθερία τους. Η Επιτροπή καλεί, επίσης, τις ελληνικές αρχές να επαναβεβαιώσουν το προαναφερθέν μήνυμα της μηδενικής ανοχής έναντι της κακομεταχείρισης κρατουμένων και να το ενδυναμώσουν με δημόσια δήλωση, στο κατάλληλο πολιτικό επίπεδο. Πρέπει, επίσης, να σημειωθεί ότι η αντιπροσωπεία της CPT έγινε δέκτης αρκετών ισχυρισμών για κακομεταχείριση στο Διεθνές Αεροδρόμιο της Αθήνας, μετά από αποτυχημένες απόπειρες απέλασης. Επιπλέον, δεν υπήρχαν κανόνες που να καθορίζουν τη χρήση βίας στις περιπτώσεις απελάσεων. Η Επιτροπή συνιστά στις ελληνικές αρχές να συντάξουν ένα αναλυτικό πρωτόκολλο συμπεριφοράς σε ό,τι αφορά τις απελάσεις, ιδιαίτερα δε σε ό,τι έχει να κάνει με τη χρήση μέτρων εξαναγκασμού”.

ΠΟΙΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΛΕΓΧΘΗΚΑΝ

Στη διάρκεια της επίσκεψής της στη χώρα μας, στο διάστημα 20-27 Φεβρουαρίου 2007, η αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (εν συντομία, CPT) επισκέφθηκε τους ακόλουθους χώρους κράτησης:

Χώροι υπό τον έλεγχο του υπουργείου Δημόσιας Τάξης
Στη νομαρχία Αττικής: αστυνομικά τμήματα Ασπροπύργου, Ακροπόλεως, Κολωνού, Νέου Κόσμου, Ομονοίας, Παλαιού Φαλήρου, Αγίου Παντελεήμονα, Συντάγματος και Ζωγράφου, σταθμοί κράτησης αλλοδαπών Ασπροπύργου, Πειραιά, Πέτρου Ράλλη, χώρος κράτησης αεροδρομίου Αθηνών (αναχωρήσεις εξωτερικού).
Στον νομό Έβρου: αστυνομικά τμήματα Αλεξανδρούπολης και Ορεστιάδας, αστυνομικά μεθοριακά φυλάκια Ισαακίου και Κυπρίνου, σταθμοί συνοριοφυλακής σε Νέα Βύσσα, Νέο Χειμώνιο και Τυχερό, ειδικοί χώροι κράτησης αλλοδαπών σε Φυλάκιο και Βρυσικά.
Στον νομό Λέσβου: ειδικός χώρος κράτησης αλλοδαπών Μυτιλήνης.
Στον νομό Ροδόπης: ειδικός χώρος κράτησης αλλοδαπών στη Βέννα.

Χώροι υπό τον έλεγχο του υπουργείου Δικαιοσύνης
Ανδρικές φυλακές Κορυδαλλού.

ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ

“Σε γενικές γραμμές”, τονίζεται στην έκθεση της Επιτροπής, “η CPT διαπιστώνει ότι η δυνατότητά της να διατηρήσει έναν συνεχή διάλογο με τις ελληνικές αρχές υπονομεύεται από το γεγονός ότι δεν φαίνεται να υπάρχει, στο υπουργείο Εξωτερικών ή σε οποιοδήποτε άλλο υπουργείο, υπηρεσία επιφορτισμένη με την επικοινωνία με την Επιτροπή. Πρόσωπα - συνδετικοί κρίκοι ορίζονται κάθε φορά λίγο πριν από την επίσκεψη της αντιπροσωπείας της CPT στην Ελλάδα και φαίνεται ότι διατηρούν την ιδιότητά τους αυτή για πολύ λίγο χρόνο, χωρίς να παραδίδουν τις αρμοδιότητές τους σε κάποιον άλλο. Επιπλέον, δεν φαίνεται να υπάρχει σε λειτουργία ο κατάλληλος μηχανισμός, ο οποίος θα αποτιμά την ανταπόκριση της κυβέρνησης στις εκθέσεις της Επιτροπής και, συγκεκριμένα, θα πιστοποιεί ότι η ανταπόκριση αυτή ικανοποιεί όλες τις συστάσεις που έγιναν από την Επιτροπή. Αυτή η έλλειψη υπογραμμίστηκε ιδιαιτέρως από την αντιπροσωπεία της CPT, στις επαφές που είχε με τις ελληνικές αρχές. Η Επιτροπή θα εκτιμούσε ιδιαίτερα τα σχόλια των ελληνικών αρχών επʼ αυτού του θέματος”...

____________________________________________________________

“Οι καταγγελίες είτε ερευνώνται ακόμη, είτε δεν ευσταθούν...”, απαντά η Αθήνα

Τη δική της εκδοχή για όσα καταγγέλλονται στην έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων δίνει η ελληνική πλευρά, με την επίσημη απάντηση της κυβέρνησης της χώρας μας προς τη CPT. Σε πολυσέλιδο έγγραφό της, η Αθήνα δίνει τη δική της εκδοχή για τα περιστατικά βίας που καταγγέλλονται, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για περιπτώσεις οι οποίες, μετά τη σχετική έρευνα που διενεργήθηκε, διαπιστώθηκε ότι ήταν αβάσιμες. Υπάρχουν βέβαια και περιστατικά, μεταξύ των οποίων και η καταγγελλόμενη απόπειρα βιασμού, τα οποία βρίσκονται ακόμη υπό διερεύνηση.
Έτσι, αφού πρώτα επιχειρείται να διασκεδαστούν οι εντυπώσεις περί καθυστέρησης των εθνικών αρχών να συμμορφωθούν προς τις παρατηρήσεις της Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης (γίνεται αναφορά σε διατήρηση του νυν καθεστώτος, βάσει του οποίου η επίσημη αλληλογραφία θα εξακολουθήσει να προωθείται στις ελληνικές αρχές μέσω του μόνιμου αντιπροσώπου της Ελλάδας στο Συμβούλιο της Ευρώπης), δίνονται επιμέρους απαντήσεις “στο πλαίσιο της οργανωτικής δομής κάθε υπουργείου ξεχωριστά”, “λόγω της τεχνικής φύσης, της περιπλοκότητας και της ποικιλίας των ζητημάτων που εγείρονται”. Ειδικότερα, μεταξύ άλλων (το απαντητικό υπόμνημα έχει έκταση 28 σελίδων), αναφέρονται τα εξής:
Σε ό,τι αφορά την απόπειρα βιασμού στο Α.Τ. Αλεξανδρούπολης: “Βάσει εντολής που δόθηκε, η αστυνομική διεύθυνση Αλεξανδρούπολης διατάχθηκε να εξετάσει τις καταγγελίες αναφορά με την επίθεση που υπέστη αλλοδαπός κρατούμενος στο αστυνομικό τμήμα της Αλεξανδρούπολης. Η υπόθεση εκκρεμεί”.
Σε ό,τι αφορά την επίθεση στον κύπριο φοιτητή: “Στις 19.11.2006 μεταδόθηκε από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ένα βίντεο, το οποίο έδειχνε αξιωματικούς της αστυνομικής διεύθυνσης Θεσσαλονίκης να χτυπούν τον κύπριο φοιτητή Α.Δ. κατά τη διάρκεια της σύλληψής του, η οποία έλαβε χώρα στις 17.11.2006, μετά το τέλος των εκδηλώσεων για την επέτειο του Πολυτεχνείου. Η υπόθεση ερευνήθηκε από διοικητικής πλευράς, μέσω επίσημης διοικητικής εξέτασης, και έξι αστυνομικοί παραπέμφθηκαν στο πρωτοβάθμιο πειθαρχικό συμβούλιο με το ερώτημα της ατιμωτικής απόταξης από το σώμα, δύο με το ερώτημα της θέσης σε διαθεσιμότητα, ενώ σε έναν επιβλήθηκε πρόστιμο 200 ευρώ. Κατά των ενόχων αστυνομικών κινήθηκαν ποινικές διαδικασίες από τον εισαγγελέα Θεσσαλονίκης για απρόκλητη φυσική βλάβη ως συναυτουργοί και για απρόκλητη εξύβριση. Η υπόθεση εκκρεμεί ακόμη για ακρόαση στο Αʼ εφετείο Θεσσαλονίκης”.
Σε ό,τι αφορά τον αλλοδαπό από το Μπαγκλαντές: “[…] Στις 21.02.2007, περίπου στις 11.30 π.μ., μέλη της CPT επισκέφθηκαν τη Διεύθυνση Αλλοδαπών Αττικής. Μετά την καθʼ οδόν ενημέρωσή τους ότι οι εγκαταστάσεις κράτησης ήταν σε λειτουργία, μετέβησαν στους συγκεκριμένους χώρους, όπου συζήτησαν με κρατουμένους. Στη διάρκεια αυτών των συνεντεύξεων, ο υπό απέλαση κρατούμενος Σ.ΓΚ. υποστήριξε ότι σε βάρος του ασκήθηκε βία από αστυνομικούς, στη διάρκεια της προσπάθειας επιβίβασής του σε αεροσκάφος, στο αεροδρόμιο ʽΕλ. Βενιζέλοςʼ, για να απελαθεί στο Μπαγκλαντές. Οι ισχυρισμοί του είχαν ως αποτέλεσμα να μεταφερθεί αμέσως με συνοδεία στα νοσοκομεία ʽΣωτηρίαʼ και ʽΛαϊκόʼ, όπου εξετάστηκε με την βοήθεια του συγκατηγορούμενού του Α.Α. ως διερμηνέα. Οι ιατροί που τον εξέτασαν στις 21.02.2007 κατέγραψαν τη γνώμη τους ως εξής: Γενικός παθολόγος: “Δεν βρέθηκαν παθολογικά ευρήματα”. Ορθοπαιδικός: “Από ορθοπαιδικής απόψεως, δεν βρέθηκε κάποιο ορθοπαιδικό πρόβλημα”. Ωτορινολαρυγγολόγος: “Από ωτορινολαρυγγολογικής απόψεως, δεν βρέθηκε κάτι. Με τη βοήθεια έμμεσης λαρυγγοσκόπησης, επίσης δεν βρέθηκε κάτι...”.