Το τελευταίο διάστημα έχει ανοίξει μία συζήτηση για την επισφαλή γενιά των 700 ευρώ. Είναι, κ. καθηγητά, αυτό το μέλλον για τους νέους εργαζόμενους στην Ελλάδα;

Το μέλλον της εργασίας θα εξελιχθεί με πολύ διαφορετικούς όρους από αυτούς, με τους οποίους αναπτύχθηκε η μισθωτή εργασία τον 20ό αιώνα. Πάντως στη θέση εκείνων που υποστηρίζουν το τέλος της εργασίας η απάντηση όσων πιστεύουν στον πολιτισμό της εργασίας είναι η μεγαλύτερη απελευθέρωση της εργασίας από τις εξαρτήσεις του παρόντος, την οποία υπαινίσσεται και ο Αριστοτέλης, ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης της τεχνολογίας. Βέβαια στο άμεσο μέλλον οι επερχόμενες ανατροπές στις σχέσεις εργασίας και κεφαλαίου συνοδεύονται από χειροτέρευση των όρων εργασίας και αύξηση αβεβαιοτήτων που διασπάει την παλιά συνοχή όχι μόνο της κοινωνίας στο σύνολό της αλλά και της ίδιας της εργατικής τάξης. Γι' αυτό το πρώτο ζητούμενο από το συνδικαλιστικό κίνημα και τις πολιτικές δυνάμεις που πρόσκεινται στην εργασία είναι η επανεύρεση της χαμένης αλληλεγγύης με βάση τους νέους γενικούς κοινωνικούς κινδύνους που την απειλούν και η ανασύνταξη του χάρτη των διεκδικήσεων που παραμένει προσκολλημένος στα ξεπερασμένα στερεότυπα του βιομηχανικού τρόπου παραγωγής. Ήδη όσες κοινωνίες αποτόλμησαν να αναγνωρίσουν τις αναπόφευκτες ανακατατάξεις έχουν δείξει σημάδια ξεπεράσματος των επισφαλειών που γνωρίζει η λεγόμενη γενιά των 700 ευρώ. Στην κορυφή των νέων διεκδικήσεων πρέπει να τοποθετηθεί το δικαίωμα στη γνώση, που αποτελεί το μοναδικό μέσο εξόδου από την ανειδίκευτη εργασία, η οποία δημιουργεί τα μεγαλύτερα προβλήματα ανασφάλειας.

Ο κόσμος της εργασίας πρέπει να περιμένει κάτι θετικό από την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τη διαβούλευση για την Πράσινη Βίβλο της Εργασίας;

Η πρωτοβουλία θεωρήθηκε από πολλούς ως στημένη παγίδα, που έχει αποκλειστικό σκοπό την ακόμη μεγαλύτερη ελαστικοποίηση των σχέσεων εργασίας, που σε μια ακραία εκδοχή φτάνει μέχρι την πλήρη κατάργηση των δικαιωμάτων εργασίας. Οι ανησυχίες αυτές δεν είναι μετέωρες, γιατί είναι αλήθεια ότι οι προτάσεις της Ε.Ε. έχουν δύο μεγάλες ελλείψεις: δεν περιέχουν όλες τις αλήθειες και δεν αποκαλύπτουν πλήρως τις τελικές προθέσεις. Θα ανέμενε κανείς από αυτές να δώσουν την εικόνα ενός ολοκληρωμένου νέου κοινωνικού προτύπου εργασιακών σχέσεων ως εναλλακτική λύση απέναντι στο αμερικανικό πρότυπο και να εκφράσουν την πεποίθηση για την αξιολογική του υπεροχή. Όμως, παρ' όλες αυτές τις ελλείψεις, η πρωτοβουλία αυτή της Ε.Ε. μπορεί να αποτελέσει μια σημαντική ευκαιρία για τους κοινωνικούς εταίρους να προσδιορίσουν μια δική τους συνολική πρόταση απέναντι στα καθοριστικά νέα φαινόμενα, όπως είναι οι ανατροπές στην οργάνωση του κεφαλαίου, η υποκατάσταση της παραδοσιακής κλειστής επιχείρησης, στην οποία από τη μία πόρτα έμπαινε το προϊόν και από την άλλη έβγαινε, από τα δίκτυα επιχειρήσεων με τις πολλαπλές μορφές συνεργασίας, με μισθωτούς χωρίς εργοδότες ή με επιχειρήσεις με μισθωτούς με εξωγενείς εργοδότες, η αχρήστευση των μεσαίων στελεχών, που ανατρέπει τις παραδοσιακές προσδοκίες για σταδιοδρομία, η εγκατάλειψη της μαζικής μισθωτής εργασίας, η υποκατάστασή της από τη νέα γενιά αυτοαπασχολουμένων. Μέχρι σήμερα τα συνδικάτα αλλά και οι εργοδότες τα αντιμετωπίζουν όλα αυτά περιστασιακά, χωρίς να δίνουν το περίγραμμα μιας συνολικής πρότασης για το σύνολο των σχέσεων εργασίας και κεφαλαίου, με αποτέλεσμα όλοι, των πολιτικών δυνάμεων συμπεριλαμβανομένων, να κινούνται στον κόσμο των συγχύσεων.

Ασφάλεια και ευελιξία, δύο έννοιες ανταγωνιστικές, με την ευελιξία να κερδίζει συνεχώς έδαφος στην ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. Μπορούν να συνυπάρξουν, μπορούν να αποτελέσουν στοιχεία ενός νέου κοινωνικού μοντέλου για την Ευρώπη;
Το ερώτημα αυτό είναι κρίσιμο. Η αντιφατικότητα είναι αναμφίβολη σε
μια δεδομένη προσέγγιση, αυτή που προβάλλουν οι νεοφιλελεύθεροι και σημαντική μερίδα του κεφαλαίου, που αναζητά ένα πρότυπο εργασιακών σχέσεων πλήρως εμπορευματοποιημένο, με ενσωματωμένη αποκλειστικά την οικονομική αποτίμηση, την εξομοίωση της εργασίας με οποιαδήποτε πρώτη ύλη, με τη θεώρηση της ανταγωνιστικότητας καθαρού κόστους, τη μονοδιάστατη ανταγωνιστικότητα, ως τη μόνη μορφή αξιόπιστης ανταγωνιστικότητας, στη βάση της αρχής ότι η ύπαρξη κανόνων εργασίας παράγει ανεργία. Δεν είναι αντιφατική στην αντίληψη ότι η εξυπηρέτηση των νέων μορφών οργάνωσης του κεφαλαίου μπορεί να αγνοεί τους κοινωνικούς όρους. Ήδη η Ε.Ε. έκανε το πρώτο βήμα με το να δέχεται ως βάση συζήτησης την ισορροπία ευελιξίας και ασφάλειας. Το βήμα αυτό μπορεί να ολοκληρωθεί με την αντιπρόταση ότι δεν νοείται ευελιξία χωρίς προηγουμένη διασφάλιση των δικαιωμάτων εργασίας. Η μέχρι σήμερα πείρα έδειξε ότι η διαπραγμάτευση νέων δικαιωμάτων εργασίας και η αναγνώριση αντισταθμισμάτων είναι συμβατές έννοιες με την ευελιξία.

Πώς θα μπορέσει το ευρωπαϊκό κεφάλαιο να πάψει να θεωρεί την εργασία αποκλειστικά οικονομικό μέγεθος;

Αυτό θα γίνει αργά ή γρήγορα από τη στιγμή που το ευρωπαϊκό κεφάλαιο θα πάψει να είναι παγιδευμένο στις επιλογές του αμερικανικού κεφαλαίου και συμφιλιωθεί με την ιδέα ότι ο δρόμος για την ευρωπαϊκή παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα περνά μέσα από την αναβάθμιση της ποιότητας των σχέσεων εργασίας. Η εμμονή του στην επαναεμπορευματοποίηση της εργασίας θα το οδηγήσει σε νέες ριζικές αμφισβητήσεις, τη στιγμή που η αμοιβαία αναγνώριση δικαιωμάτων εργασίας και κεφαλαίου αποτελεί το μεγάλο ευρωπαϊκό κεκτημένο. Βέβαια όλα αυτά πρέπει να συνοδευτούν από την πλήρη ανασύνταξη του συνδικαλιστικού κινήματος, θα έλεγα από μηδενική βάση, με νέες δομές, νέους ξεκάθαρους στόχους και επιλογές ευθυγραμμισμένες με τις αναδυόμενες νέες παραγωγικές σχέσεις.

Ποιος είναι ο ρόλος της ειδικής επιστημονικής επιτροπής που συγκρότησε το υπουργείο Απασχόλησης και όρισε εσάς πρόεδρό της;

Η επιστημονική μας επιτροπή έχει ως έργο να μελετήσει τα προβλήματα, νομικά και κοινωνικά, που ανέδειξε η μέχρι σήμερα νομοθεσία για τις ελαστικές σχέσεις, να εξετάσει αντίστοιχες ρυθμίσεις άλλων κρατών της Ε.Ε., καθώς και τις προτάσεις που θα καταθέσουν τα 27 κράτη-μέλη και να προβεί σε προτάσεις προς την πολιτική ηγεσία, προκειμένου αυτή να διατυπώσει τις δικές της θέσεις στην Ε.Ε. Θα πρέπει να γνωρίζουν εργαζόμενοι και επιχειρηματίες ότι ουσιαστικά όλες οι βασικές μεταρρυθμίσεις στα εργασιακά και στα ασφαλιστικά θέματα θα εστιασθούν στις επιλογές που θα αποφασισθούν όταν θα ολοκληρωθεί η συζήτηση για την πράσινη βίβλο. Αλλά τότε θα είναι πολύ αργά για αμφισβητήσεις.

Συνέντευξη στον ΘΕΟΦΙΛΟ ΣΙΧΛΕΤΙΔΗ